Αρχιμ . Βασιλείου, Καθηγουμένου Ι. Μονής Ιβήρων

Αρχιμ . Βασιλείου, Καθηγουμένου Ι. Μονής Ιβήρων

Η Θεία Λειτουργία ως Θεολογική Ιερουργία

«Ημών σύμφωνος  η γνώμη τη ευχαριστία και η ευχαριστία βεβαιοί την γνώμην »
ʼγιος Ειρηναίος, Ρ.G. 7,1028  

«Μη τύπος αλλά πράγμα θυσίας η τελετή»
(Καβάσιλα, Περί Θείας Λειτουργίας)

Η  Θεία Λειτουργία  φθάνοντας  στην  αγία Αναφορά γίνεται μια καθολική δοξολογία: «ʼξιον και δίκαιον Σε υμνείν , Σε ευλογείν , Σε αινείν , Σοι ευχαριστείν , Σε προσκυνείν ». Μέσα στον αίνο τούτο και την ευχαριστία γνωρίζομε τη θεολογία, αποκαλύπτεται η κοσμογονία. Τίποτε δικό μας δεν έχομε. Αυτός μας δημιούργησε εκ του μη όντος . Παραπεσόντας μας ανέστησε . Έκαμε τα πάντα μέχρις ότου μας χάρισε τη μέλλουσα Βασιλεία Του. Αυτή η αίσθηση της ευγνωμοσύνης και η δοξολογία υπέρ πάντων ων ίσμεν και ων ουκ ίσμεν , αποτελεί μια κλίμακα που μας ανάγει στον ουρανό, και  μας  κάνει  να  ακούμε  τον  τρισάγιο  ύμνο: «ʼγιος, ʼγιος, ʼγιος  Κύριος  Σαβαώθ...» Και ενώνονται οι φωνές μας και οι δοξολογίες μας προς το Θεό της αγάπης: «Μετά τούτων καί ημείς των μακαρίων δυνάμεων Δέσποτα φιλάνθρωπε βοώμεν και λέγομεν . ʼγιος ει και Πανάγιος, Συ και ο μονογενής σου Υιός και το Πνεύμα σου το  ʼγιον . ʼγιος ει και Πανάγιος και μεγαλοπρεπής η δόξα σου· ος τον κόσμον Σου ούτως ηγάπησας , ώστε τον Υιόν σου τον μονογενή δούναι, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται αλλ' έχη ζωήν αιώνιον ». Η δόξα του Θεού φανερώνεται στην αγάπη, την κένωση. «Δι' υπερβολήν της ερωτικής αγαθότητος έξω εαυτού γίνεται... και προς το εν πάσι κατάγεται κατ'  εκστατικήν   υπερούσιον   δύναμιν   ανεκφοίτητον εαυτού» (Διονύσιος Αρεοπαγίτης, P.G. 3, 712 ΑΒ ). Το φως του προσώπου του δεν θαμπώνει αλλά φωτίζει. Η μεγαλοπρεπής του δόξα δεν εξουθενώνει τη μικρότητά μας, αλλά ανακουφίζει και σώζει: Είναι θεϊκή. Δεν μπορεί να μπλεχτή μέσα μας με τίποτε το ανθρώπινο. Δεν βλέπομε τη δόξα του Θεού - δεν μας την παρουσιάζει η Θεία Λειτουργία - στη μορφή του Παντοκράτορος ,  αλλά μας την αποκαλύπτει όπως φαίνεται στην πράξη της πατρικής προσφοράς και της θυσίας του Υιού. Στην έσχατη ταπείνωση του Δούλου τού Θεού. Όμοια και η αγιογραφία δεν μας παρουσιάζει το Χριστό, Βασιλέα της δόξης στην Ανάσταση, αλλά κρεμάμενο γαλήνια στο ξύλο του Σταυρού. «Ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται αλλ' έχη ζωήν αιώνιον » ( Ιω . 3, 16). Έτσι καθένας που γνωρίζει τον Κύριο λειτουργικά, όπως πράγματι είναι, και πιστεύει σ' αυτόν -Του εμπιστεύεται  τη  ζωή  του - έχει  ζωήν αιώνιον , ανώλεθρο . Τα πάντα αλλάζουν σ' αυτόν από τώρα. Δεν βασανίζεται από καμμιά ταραχή. Ήρεμα βαδίζει μετ ' Αυτού επί των κυμάτων. Τα στοιχεία του κόσμου  και  οι  απειλές  αναβαίνουσιν   έως  των ουρανών και καταβαίνουσιν έως των αβύσσων και αυτός  μένει  αμετακίνητος  στην  ηρεμία, όντας ταυτόχρονα ευαίσθητος στο κάθε τί . Και η Θεία Λειτουργία  συνεχίζεται. « Ος (ο Υιός) ελθών και πάσαν   την υπέρ ημών οικονομίαν   πληρώσας ,  τη  νυκτί   ή  παρεδίδοτο , μάλλον δε εαυτόν παρεδίδου υπέρ της του κόσμου ζωής, λαβών άρτον εν ταις αγίαις αυτού καί αχράντοις   καί   αμωμήτοις   χερσίν , ευχαριστήσας   καί ευλογήσας , αγιάσας , κλάσας , έδωκε τοις αγίοις αυτού μαθηταίς καί αποστόλοις ειπών: Ο ιερεύς εκφώνως : Λάβετε  φάγετε τούτό μού εστι το Σώμα το υπέρ υμών κλώμενον εις άφεσιν αμαρτιών. Ο λαός: Αμήν. Ο ιερεύς μυστικώς : Ομοίως και το Ποτήριον μετά το δειπνήσαι λέγων.

Ο ιερεύς εκφώνως : Πίετε εξ αυτού πάντες, τούτό εστι το Αίμά μου το της καινής Διαθήκης, το υπέρ υμών και πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών. Ο λαός:Αμήν». Βρισκόμαστε πνιγμένοι μέσα στις φανερές και αφανείς ευεργεσίες του. Κυριολεκτικά τα χάνομε μέσα σ' αυτό τον κατακλυσμό του ελέους και της αγάπης Του: προσφέρεται κλώμενος καί εκχυνόμενος σε μας. Δεν ξέρομε τι να κάνωμε . Δεν βρίσκομε τίποτε δικό μας, να Του δώσωμε σαν ευχαριστία· « oυ γαρ   εποιήσαμέν τι αγαθόν  επί της γης».  Γι' αυτό παίρνομε πάντα τα δικά Του και ευγνώμονα τα προσφέρομε: «Τα σα εκ των σων σοι προσφέρομεν κατά πάντα και διά πάντα». Αυτή η ολοκληρωτική λειτουργική αντιπροσφορά στον αεί σφαγιαζόμενο Κύριο - πράξη ευχαριστίας και ελευθερίας - αποτελεί το κέντρο του μυστηρίου, την πηγή του αγιασμού του ανθρώπου και των τιμίων δώρων. Αυτή η προσφορά  μας απογυμνώνει απ' όλα, απολλύμεθα  ( Ματθ . 16,25). Παύομε να υπάρχωμε . Πεθαίνομε. Συγχρόνως είναι η στιγμή που γεννιώμαστε στή ζωή· κοινωνούμε της θείας ζωής, με το να προσφέρωμε τα πάντα, με το να γίνωμε μια ευχαριστιακή προσφορά. Έτσι η απώλεια της ζωής μας είναι ταυτόχρονα ανάδυση της υπάρξεώς μας σε κόσμο «καινό και ασύνθετο » όπου παραγενόμενοι είμαστε αληθινά  άνθρωποι. (Πρβλ. άγ. Ιγνάτιος, ΒΕΙΙ 2, 276). Μόνον όταν εξαρθρωθή τελείως ο άνθρωπος και ξανάρθη στην ύπαρξη από άλλη Δύναμη, μπορεί να νοιώση τι είναι ζωή· « oς αν απολέση ούτος ευρήσει » ( Ματθ . 16, 25). Ήδη με την εμπειρία αυτή του «σοι προσφέρομεν κατά πάντα και διά πάντα» κοινωνούμε της καινής ζωής που είναι προσφορά, κένωση. Όλα εδώ  υπάρχουν άλλως,  περιχωρούμενα :  Συναιρούνται οι εμπειρίες όλες. Συναιρείται ο άνθρωπος· απλώνεται μέχρι την απώλεια και συνέρχεται στο εν που είναι το παν. Βρίσκει τον Κύριο που είναι το Α και το Ω. Μιμνησκόμεθα πάντων των γεγενημένων και των γενησομένων . Είναι όλα παρόντα, συγκεκραμένα στο φως του προσώπου Του και το γλυκασμό της αυτού ωραιότητος . Στη στιγμή χωρά η αιωνιότης . Σ'έναν ʼγιο μαργαρίτη όλος ο Παράδεισος, ο Χριστός. « Αινούμεν , ευλογούμεν και δεόμεθα ». Όλες οι προσευχές γίνονται μία, τη  στιγμή που πεθαίνομε πραγματικά και ζούμε ξενοτρόπως . « Tov θάνατον του Κυρίου καταγγέλλομεν και την ανάστασιν Αυτού ομολογούμεν » (Α' Κορ . 11, 26). Ζης την εμπειρία του ψυχορραγούντος , και το σπαρτάρισμα του αρτιγέννητου. Ξεψυχάς και γεννιέσαι. Γίνεσαι άκρως ευαίσθητος και ταυτόχρονα μένεις ασάλευτος σαν απ' αιώνων κεκοιμημένος . Είσαι ελεύθερος εαυτού, «πάντα αφελών και εκ πάντων απολυθείς». Έχεις άλλους νόμους ζωής, αιωνίου και ακαταλύτου . Είσαι νεκρός και ζωντανός. Ανύπαρκτος και παντοδύναμος. Πέφτεις στο κενό, καταποντίζεσαι, και πλημμυρίζεις ζωή, φτάνεις στην αίσθηση της αιωνίου παρουσίας Του. Γυρίζοντας  στην ανυπαρξία  ( διά της ολικής προσφοράς), βλέπεις να σε συγκρατούν τα χέρια που υπήρχαν πριν Αβραάμ γενέσθαι ( Ιω . 8, 58). Απεκαλύφ0ησαν τα θεμέλια της οικουμένης. Χάνεις τα πάντα και φανερώνεται στο βάθος της καρδιάς σου πώς ο άνθρωπος έχει δυνάμει τα πάντα μπαίνοντας εδώ, γιατί στη Λειτουργία της σωτηρίας του ο Χριστός, που ουκέτι αποθνήσκει, είναι « o προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχόμενος και διαδιδόμενος». Είναι ώρα σιωπής απολύτου και λάλου. Σιγά πάσα σαρξ βροτεία , και άκούγεται ο Λόγος. Το χώρο που κένωσε η προσφορά (ταπείνωση - ευχαριστία) κατέρχεται και πληροί το ʼγιο Πνεύμα. Η ζωή μέσα στη Θεία Λειτουργία είναι σβήσιμο ενσυνείδητο και ολοκληρωτικό, γι' αυτό είναι και αγκάλιασμα ενός μυστηρίου που μας ξεπερνά. Είναι κόπος και ανάπαυση. Είναι θάνατος και ζωή. Πιστεύεις ότι υπάρχει ζωή  γιατί γεννιέσαι, ακατάπαυστα. Έρχεσαι από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. Πιστεύεις ότι υπάρχει Θεός γιατί σε κρατά στα ζωντανά Του χέρια. Σε δημιουργεί, σε πλάθει. Αυτός εκ του μη όντος εις το είναι μας παρήγαγε» και μας παράγει, γιατί η δωρεά της χάριτός Του  είναι  σημαντικώτερο γεγονός  και μεγαλύτερη έκπληξη απ' ό,τι η αρχική εκ του μη όντος εις το είναι παραγωγή.« Παραπεσόντας μας ανέστησεν πάλιν και την βασιλείαν του εχαρίσατο την μέλλουσαν ». Και ενώ ήδη όλα μας χαρίστηκαν, και τα μέλλοντα, νοιώθει κανείς ότι ακόμη όλα τα περιμένουμε.  Όλα  είναι ατέλειωτα, γιατί όλα είναι αληθινά.  Όλα δόθηκαν, και όλα έρχονται ακατάπαυστα καινούργια.

Όταν μιλάμε για λειτουργική θεολογία εννοούμε την ενσάρκωση της θεολογίας. Και τούτο το βλέπομε καθαρά στην ευχαριστιακή ιερουργία. Το πόσο αληθινή είναι η Θεία Λειτονργία μας το αποκαλύπτει η ίδια η φυσιολογία της πνευματικής ζωής: « καρδίαν συντετριμμένην καί τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει ». Εγκαταλείποντας κανείς τα πάντα στο Θεό, φτάνοντας στην τελική συντριβή και ταπείνωση, δέχεται κατά φυσική  λειτουργία  των  πνευματικών  νόμων  τη χάρη του Θεού. Και στη Θεία Λειτουργία, μετά άπ' όλη την ευχαριστιακή αναφορά και την κατά πάντα και διά πάντα προσφορά στο Θεο , παρακαλούμε, δεόμεθα και ικετεύομε να έλθη το Πνεύμα το  ʼγιον εφ' ημάς. Η ίδια πορεία ακολουθείται. Ο ίδιος νόμος βασιλεύει.  Το  ίδιο  Πνεύμα ζωής  διοργανώνει, πλάθει, ορίζει την ευχαριστιακή λειτουργία και τη διάρθρωση του ανθρωπίνου είναι μας. Γι' αυτό ο άνθρωπος όντας μέσα στη Λειτουργία, βρίσκεται στο κλίμα του, που μπορεί να ευδοκιμήση . Στην πατρίδα του, που τα  πάντα  είναι  γνώριμα και οικεία. Μιλιέται η γλώσσα του η μητρική. Ο  Θεός  έπλασε  τον  άνθρωπο  κατ'  εικόνα ιδική Του και ομοίωση. Ο Κύριος «της λειτουργικής ταύτης και αναιμάκτου θυσίας την ιερουργίαν παρέδωκεν ημίν ». Και η μία (η εσωτερική οργάνωση του ανθρώπου) και η άλλη (η λειτουργική θυσία) από το Θεό παραδίδονται. Η πορεία της θυσίας - η  πολιτεία της υπακοής του Υιού του Θεού - αποκαλύπτει  στη  Θεία  Λειτουργία την τριαδική ζωή και χάρη. Και έτσι αποκαλύπτει στον άνθρωπο ιερουργικά την αλήθεια της φύσεως του και τού   δείχνει  το  δρομο της ελευθερίας. Τη δυνατότητα της αναλήψεως και θεώσεώς του.

Δεν πρόκειται περί ιερολογίας, αλλά περί ιερουργίας. Δεν μιλάμε, αλλά πράττομε. Τίποτε  δεν υπάρχει χωρίς ρίζες βαθειές . Ό,τι παρουσιάζεται ή ακούγεται εξωτερικά είναι φανέρωση μιας εσωτερικής, προσωπικής, ενσυνείδητης θυσίας. Η εσωτερική αγάπη εκφράζεται ως ομολογία πίστεως εις την ομοούσιον και αχώριστον Τριάδα. « Αγαπήσωμεν αλλήλους, ίνα εν ομονοία ομολογήσωμεν : Πατέρα, Υιόν και ʼγιον Πνεύμα...». Η αίτηση προς τον Πατέρα για την άφεση των πολλών μας προς Αυτόν οφειλημάτων γίνεται με τη συγχώρηση των μικρών οφειλών των άλλων σε μας (Κυριακή  προσευχή). Η παρακατάθεση της ζωής ημών απάσης και της ελπίδος σ' Αυτόν, αποτελεί την εσωτερική, «έργω», επίκληση της χάριτος του Παναγίου Πνεύματος. Την ώρα της επικλήσεως, η κατά πάντα και διά πάντα προσφορά μας σ'Αυτόν έλκει τη χάρη, αποτελεί την παράκληση, δέηση και ικεσία προς τον Πατέρα για να καταπέμψη το Πνεύμα το ʼγιο. Καί καταλαβαίνομε πως δεν εκφωνείται απλώς από τον ιερέα, αλλ' ιερουργείται απ' όλο το σώμα της Εκκλησίας  η  επίκλησις : Είναι ιερουργία επικλήσεως, πράξη  αιτήσεως, για τη μεταβολή του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού και για τον αγιασμό των πιστών: την άφεση των αμαρτιών, την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, της βασιλείας των Ουρανών το πλήρωμα, την παρρησία την προς το Θεό και την αποφυγή - εκ του αναξίως μεταλαμβάνειν - του κρίματος ή του κατακρίματος . Έτσι το γεγονός της μεταβολής και του αγιασμού των τιμίων δώρων και των πιστών ενσυνείδητα και ολοσώματα βιούται . Με την κατά φύσιν εύχαριστιακή του στάση όλος ο άνθρωπος, όλη η λειτουργική κοινότης , και δι' αυτών όλη η δημιουργία, γίνονται μία δέηση, παράκληση, ικεσία και απολαμβάνουν την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, τη χάρη της Πεντηκοστής και « νεουργείται η σύμπασα και θεουργείται » (Κάθισμα όρθρου 8ης Σεπτεμβρίου). Τίποτε δε γίνεται μηχανικά, μαγικά. Τίποτε δεν είναι θαμπό και σκοτεινό, αν και είναι υπέρ λόγον . Και έτσι τίποτε δεν μένει άσαρκο: τα πάντα προσφέρονται ως άρτος κλώμενος , τροφή φαγώσιμη στον άνθρωπο. Ως αίμα εκχυνόμενον , αίμα που αθόρυβα χύνεται στις φλέβες της ζωής και της ελπίδος μας. Τα πάντα φανερώνονται εσωτερικά στους πιστούς,  και τα πάντα φανερώνουν  μυστικά τον Ενεργούντα  τά πάντα εν πάσι . Ήδη η πράξη της εκούσιας προσφοράς των πιστών, ως ενέργεια αντίθετη προς την εγωϊστική στάση  και  ροπή  της πεπτωκυίας   φύσεώς μας, είναι κοινωνία και μετοχή στη θεία ζωή που είναι αγάπη άπειρη. Εδώ μαθαίνομε να ζούμε, να προσφερώμαστε . Ανατέλλει η όντως ελεύθερη ζωή, η μέλλουσα, που μας δόθηκε. Βλέπομε πως η προσφορά είναι αύξηση, η κένωση  πλήρωμα, η ταπείνωση δόξα. Μαθαίνομε να ευχαριστούμε. Kαι «η ευχαριστία εκείνω μεν ουδέν προστίθησιν , ημάς δε οίκειοτέρους αυτώ κατασκευάζει» (Χρυσόστομος, P.G.57,331).

Η Θεία Λειτουργία αποκάλυψη της καινής κτίσεως

Τίποτε το στατικό  δεν υπάρχει στη  Θεία Λειτουργία,  τίποτε το μεμονωμένο.  Τα πάντα ζουν κινούνται αρμονισμένα μέσα στο όλον. Όλα παίρνουν νόημα.  Όλα  συγκεντρώνονται. Όλα γνωρίζονται. Αποκαλύπτεται η φύση και ο λόγος της υπάρξεώς τους μέσα στη «λογική λατρεία», τη Λειτουργία του Λόγου «δι' ου τα  πάντα εγένετο ». Και ενώ μιλούμε για όλα, τα βλέπουμε όλα. Τα  πάντα  γίνονται  οικεία,  τίποτε δεν είναι ξένο, ουσιαστικά πρόκειται  περί ενός: Είναι η  ευλογημένη  Βασιλεία του  Πατρός  και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος που προσδέχεται και αγιάζει τη δημιουργία. Είναι η άκτιστη χάρη της Αγίας Τριάδος που καινίζει την κτίση. Με τη δοξολογική   εκφώνηση της τρισαγίου Βασιλείας αρχίζει η Θεία Λειτουργία. Στη συνέχεια μόνον αυτή ζητούμε: « Ελθέτω η χάρις, παρελθέτω ο κόσμος» (Διδαχή Αποστόλων). Σ' αυτήν προσφέρονται οι πιστοί κατά πάντα  και  διά πάντα. Και γίνεται η Θεία Λειτουργία ο θεολογικός τόπος όπου τα πάντα συναντιώνται . Έξω άπό τη θέρμη της τα πάντα είναι αγνώριστα, παγερά και μεμονωμένα. Εδώ μέσα βρισκόμενα περιχωρούνται , διακονούν λειτουργικά. Η ενότης της πίστεως παρουσιάζεται με το πώς  το  κάθε  τι  ζωογονείται,  μεταμορφώνεται, αφθαρτίζεται από την  άκτιστη τριαδική  χάρη. Έτσι  αναδεικνύεται η βασική  ενότης αρχικής καταγωγής,  σημερινής οργανώσεως,  καί   εσχατολογικής   εντελεχείας των  πάντων, που είναι  o Θεός, ως αιτία και τέλος πάντων. «Σοι ενί πάντα μένει· σοι δ' αθρόα πάντα θοάζει . Και πάντων τέλος έσσί » ( Γρηγόριος Θεολόγος, Ρ.G. 37,508). Και διαβεβαιώνει η πείρα της λειτουργικής ζωής: « Είδομεν το φως το αληθινόν ( αντανακλώμενον απ' όλο το μεταμορφωμένο κόσμο),  ελάβομεν   Πνεύμα  επουράνιον ». Ο κατά φύσιν κόσμος μέσα στον οποίο ζή ο άνθρωπος, ως θεανθρώπινη πραγματικότης , είναι ο λειτουργικός. Δεν ειναι ούτε η ιστορια σαν χρόνος ούτε η δημιουργία σαν χώρος, ούτε η λογική του πεπτωκότος ανθρώπου, ούτε η τέχνη του παραπαίοντος ατόμου. Μέσα στη Λειτουργια όλα υπάρχουν αλλοιωμένα  την  καλήν αλλοίωση· δοκιμασμένα (συντετριμμένα και ανορθωμένα), σταυροαναστάσιμα. Όλος ο κόσμος της Εκκλησίας, η καινή κτίση, είναι θεανθρωπία . Ατρέπτως ,  αναλλοιώτως   και ασυγχύτως ενώνεται ο κτιστός κόσμος  με την άκτιστη χάρη, και δεν καταργείται, δεν κατακαίεται, αλλά  μεταμορφώνεται  και  αφθαρτοποιείται : «Όλος γάρ ο νοητός κόσμος όλω τω αισθητώ μυστικώς τοις συμβολικοίς είδεσι τυπούμενος φαίνεται τοις οράν δυναμένοις · και όλος όλω τω νοητώ ο αισθητός γνωστικώς κατά νουν τοις λόγοις απλούμενος ενυπάρχων εστίν» (άγιος Μάξιμος, P.G. 91, 669 C ). Όταν ο θεατής της Αποκαλύψεως γράφη : «Εγώ Ιωάννης ο και αδελφός υμών... εγενόμην εν Πνεύματι εν τη Κυριακή ημέρα... και είδον ουρανόν καινόν και γην καινήν », είναι σαν να μας λέη : Εγώ ο αδελφός υμών Ιωάννης Λειτουργήθηκα. Η Λειτουργία μας φέρνει στο ανοιχτό παράθυρο της αποκαλύψεως, της αφθαρσίας. Μας δίδει τη δυνατότητα να αναπνεύσωμε καθαρό αέρα που ζωογονεί τα σπλάγχνα μας. Μέσα στη Θεία Λειτουργία έχομε αυτό το γεγονός και την εμπειρία. Τα πάντα γίνονται καινά με τη χάρη και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος. Δεν είναι ο ήλιος που φωτίζει τη γή , ούτε η φαντασία που ανοίγει τον ουρανό - «ουρανός και γη παρελεύσονται » ( Ματθ . 24, 35) - αλλά η παρουσία του Θεού που καινίζει , αφθαρτίζει , ενοποιεί γη και ουρανό. «Και η πόλις ου χρείαν έχει του ηλίου... » ( Αποκ . 21, 23).Τη λειτουργική πραγματικότητα δεν την καταυγάζει φωτισμός που πρόκειται να παρέλθη , «ουδέν γάρ φαινόμενον αγαθόν». Η αόρατη παρουσία του Κυρίου φωτίζει και αποκαλύπτει τα πάντα.

Λειτουργική περιχώρηση

Το ώσαύτως έχον αεί, το αναυξές , το αμείωτον , το προς πάσαν μεταβολήν την τε προς το κρείττον και προς το χείρον επίσης  ακίνητον   (του μεν γαρ  χείρονος ήλλοτρίωται ,  το δε κρείττον ουκ έχει) το δε παντός ανενδεές  ετέρου, το μόνον ορεκτόν , και παρά παντός , μετεχόμενον και εν τη μετουσία των μετεχόντων ουκ  ελαττούμενον , τούτό εστι αληθώς το όντως ον και η τούτου κατανόησις η της αληθείας γνώσίς εστι . ( Γρηγόριος   Νύσσης , S.C. 1bis 38 - 39). Συ γάρ ει Θεός ανεκφραστος , απερινόητος , αόρατος,  ακατάληπτος, αεί ων, ωσαύτως ων. Ο μελιζόμενος και μη διαιρούμενος, ο πάντοτε εσθιόμενος και μηδέποτε δαπανώμενος , αλλά τους μετέχοντας αγιάζων . (Θεία Λειτουργία) «Το παρά παντός μετεχόμενον  και εν μετουσία των μετεχόντων ουκ ελαττούμενον τούτό εστιν αληθώς το όντως ον ». Η τριαδική αγάπη διαστέλλει το χώρο σε παράδεισο:  Παράδεισο  ελευθερίας  απαλλαγμένο από μέριμνα, φόβο και μίσος. Καταργείται η αδιαφάνεια.  Τα πάντα λάμπουν  ως κρύσταλλον . Καταργείται το αδιαχώρητο. Οι πάντες χωρούν άνετα: « Γέγονε ως επεταξας και ιδού τόπος εστί» ( Λουκ . 14,22). Κάθε μια νέα παρουσία δεν είναι στρίμωγμα - κέντημα καχυποψίας - αλλά εύρυνση , παροχή νέου χώρου και χαράς. «Χαρά ότι εγεννήθη άνθρωπος εις τον κόσμον » (Ιω.16,21). Γιατί δεν έχομε συνωστισμο όχλου, αλλά περιχώρηση αγαπωμένων προσώπων. Οι πάντες βρίσκονται μέσα στους πάντες. (Ακραία αντίθεση σ' αυτό, η υποδοχή του Ιησού από τον Ηρώδη και η σφαγή των νηπίων).

Αλήθεια είναι αυτή που γευόμαστε στη λειτουργική πείρα και κοινωνία. Και τη γευόμαστε με την ψυχή και το σώμα. Είναι ο Κύριος ο μελιζόμενος και μη  διαιρούμενος, ο πάντοτε εσθιόμενος   και μηδέποτε δαπανώμενος αλλά τους μετέχοντας αγιάζων . Αυτός είναι « o ουράνιος άρτος η τροφή του παντός κόσμου». Αυτή είναι η τροφή που τρέφει τον άνθρωπο. Αυτή είναι η μόνη ελπίδα που τον σώζει. Αυτή είναι η μόνη χαρά που φωτίζει όλο του το βάθος και το πλάτος. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος ζωής που φέρνει τον άνθρωπο στην  ακατάπαυστη  ανανέωση και θέωση .

Κάτι που δεν τρέφει όλους, κάτι που δεν είναι χαρά όλων - « παντί τω  λαώ » - δεν  είναι ούτε δική σου: Μια δική σου χαρά -και η πιο μεγάλη - όταν δεν είναι χαρά, τροφή και ανακούφιση για όλους, δεν είναι και για σένα παρά άρνηση και σαράκι. Αν η χαρά σου μελιζομένη διαιρείται ή έσθιομένη δαπανάται, είναι κόλαση. ʼφησέ την και γύρεψε κάτι άλλο. Γιατί αντί να θρέψη τον μέσα και αληθινό σου άνθρωπο, θα σε δαπανήση μάταια και αναπόφευκτα. Θα σε διαβρώση , θα σε καταφάη .

Μέσα στη Θεία Λειτουργία βρίσκομε την τροφή, τη ζωή και τη χαρά, που μοιράζεται κομμένη και δεν διαιρείται, αλλά ενώνει· που μετέχεται , τρώγεται καί δεν δαπανάται, αλλά ενσωματώνει και αγιάζει. Αυτός ο οργανικός μας δεσμός μ' όλους τους άλλους γίνεται αντιληπτός σαν μέγα προσόν και βεβαίωση της καθολικής, προσωπικής σωτηρίας του ανθρώπου. Αυτό τελεσιουργείται μέσα  στην ορθόδοξη Θεία Λειτουργία και ολοφάνερα  αποκαλύπτεται ως δωρεά και  αντικατάπεμψη   της θείας χάριτος. Όποιος δεν αγαπά, αρνείται τη  φύση του. Καταστρέφει τήν αίσθηση και δυνατότητα για τη γνώση, που είναι αιωνιότης . Όποιος δεν βλέπει τον εαυτό  του να αυξάνη όταν ελαττούται και χάνεται για τον άλλο, βασανίζεται. Καταδικάζει τον εαυτό του σε κάτεργα απάνθρωπα. Μέσα στη Θεία Λειτουργία είναι διαφορετικά: Μαθαίνομε να αγαπάμε.

***

Δεν είσαι μεμονωμένος και  χωρισμένος από τους άλλους και τά άλλα. Δεν κλείνεσαι στη φυλακή του χώρου. Δεν ασφυκτιάς στην καταδίκη του χρόνου. Η ζωή σου δεν είναι ένα ποτήρι νερό που αν το πιης μένεις το ίδιο διψασμένος όπως πρίν · και αν δεν το πιης θά σαπίση μπροστά στα μάτια σου. Δεν είσαι ένα τμήμα μηχανικό ενός απέραντου σύμπαντος, ούτε άτομο μέσα σε ανώνυμο  πλήθος.  Ο  Αρχηγός της  ζωής  σύντριψε τα κλείθρα του μηχανικώς υπάρχειν . Είσαι οργανικό μέλος ενός θεανθρώπινου μυστηρίου. Έχεις μιά διακονία συγκεκριμένη, μικρή, ελάχιστη, που σε κάνει κοινωνό του όλου. Μέσα στο είναι, το χαρακτήρα σου, ανακεφαλαιώνεται και ενεργείται το μυστήριο τής ζωής. Είσαι εικόνα του Θεού. Δεν αξίζεις γι' αυτό που έχεις αλλά γι' αυτό που είσαι. Και είσαι αδελφός του Υιού. Έτσι, όλοι  μπαίνομε  στο  πανηγύρι  των πρωτοτόκων.

Γνωρίζεις τον επί πάντων Θεό στην ίδια την υφή του προσώπου σου, στη διάρθρωση του είναι σου. Τον βλέπεις να εμπεριπατή . Και διακρίνεις τα ίχνη Του μέσα στην ακόρεστη δίψα σου για ζωή και την αγάπη σου. Ο αγώνας να τον φτάσης , είναι η ίδια η όραση του προσώπου Του. Είναι η στοιχείωση του είναι σου.

Η Λειτουργία δεν είναι ένα σκέτο κήρυγμα. Δεν είναι ένα άκουσμα. Ούτε ένα θέαμα. Η Λειτουργία δεν παλιώνει ποτέ. Δεν στειρεύει το πόμα της. Δεν μπορεί να πη κανείς ότι την έμαθε ή τη συνήθισε. Αν μια φορά την καταλάβη , αν μια φορά παρασυρθή από την έλξη της.

Οι πιστοί δεν παρακολουθούν σαν θεατές και ακροατές κάτι που τους συγκινεί λίγο ή  πολύ. Οι πιστοί μετέχουν στη Θεία Λειτονργία . Μέσα στον κάθε πιστό και σ' όλη τη λειτουργική κοινότητα, ιερουργείται το μυστήριο. Δεν βλέπομε το Χριστό εξωτερικά, τον συναντούμε μέσα μας. Μορφούται εν ημίν ο Χριστός. Γίνονται οι πιστοί Χριστοί κατά χάριν... 

Γίνεται μιά θαυμαστή κατά χάριν περιχώρηση και ασύγχυτη ταύτιση. Ο άνθρωπος ολόκληρος, σώματι και πνεύματι , μπαίνει μέσα στον ασύνθετο κόσμο της ακτίστου τριαδικής χάριτος. Και συγχρόνως δέχεται μέσα του το Χριστό συν Πατρί και Πνεύματι . Όλος ο Θεός προσφέρεται στον άνθρωπο, « μονήν παρ' αυτώ ποιεί» ( Ιω . 14, 23). Και όλος ο άνθρωπος προσφέρεται στο Θεό· «εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα »· «Θεός θεοίς ενούμενος και γνωριζόμενος » (άγιος Γρηγόριος Θεολόγος,  Ρ.G.36, 317 C ).

***

Το να βλέπης το Χριστό εξωτερικά εξ αντικειμένου, να τον αγαπάς χωρίς μετάνοια, να κλαίς από συμπόνια, σαν τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ ( Λουκ . 23,28), οδηγεί στον παραπλανητικό, εξωλειτουργικό   συναισθηματισμό.  Αντίθετα, η αθόρυβη λειτουργική ιερουργία δίδει τη σωστή ορθόδοξη  αγωγή και το ήθος της κατανύξεως. Ούτε η χαρά καγχάζει και πληγώνει τον θλιμμένο, ούτε ο πόνος στυγνάζει και απογοητεύει τον αδύνατο. Παντού βασιλεύει η κατάνυξη που μυστικά και αστείρευτα παρηγορεί, χαροποιεί και αδελφώνει τους πάντας . ʼλλο είναι συναισθηματισμός ανθρώπινος και άλλο κατάνυξη λειτουργική. Το ένα επιδερμικά ερεθίζει και  βιολογικά βασανίζει τον άνθρωπο, το άλλο καθηλώνει και παρηγορεί, αποκαλύπτοντας στις οριακές περιοχές της υπάρξεως τη θεοειδή φύση μας. Κάτι που σε φορτώνει με βαρύ χρέος και  ταυτόχρονα  σε  φτερώνει με ακατανίκητη ελπίδα. Ο άνθρωπος στα άγνωστα βάθη του κρύβει ένα θεϊκό θαύμα. Ούτε όταν στεναχωρείται, απογοητεύεται μέσα στην Εκκλησία, ούτε όταν χαίρεται, ταράσσεται από το μικρο και άτακτο φρόνημα. Και η λύπη και η χαρά, διακονούν λειτουργικά. Είναι εξ ίσου ιερατικές, έχουν την ίδια σεμνή εμφάνιση και αποστολή γιατί και οι δύο μπορούν να οδηγήσουν τον πιστό στην παράκληση της Βασιλείας. Ανασταίνονται βαθειές και άγνωστες δυνατότητες που κρύβει μέσα του ο άνθρωπος. Συγκεντρώνονται τα πάντα στην «ψυχή» του· την πυρακτωμένη πνοή ζωής που ενεφύσησε από τα σπλάγχνα Του, ο Θεός. Δεν  στηριζόμαστε σε σχήματα σαθρά,  δεν τρεφόμαστε από  θνητή τροφή,  « ουχ   ηδόμεθα τροφή φθοράς» (ʼγιος Ιγνάτιος, Β.Ε.Π. 2, 276). Δεν παλεύομε με το σχετικο και εφήμερο. Δεν ελπίζομε τίποτε από το πρόσκαιρο. Δεν μιλάμε τη γλώσσα της Βαβέλ. Δεν  μπαίνομε μέσα στην κόλαση της ειδωλολατρείας , στή   βασιλεία  του σκότους, του χωρισμού, της απάτης. Εκεί  οι λατρεύοντες και οι  λατρευόμενοι «οφθαλμούς έχουσιν και ουκ όψονται , ώτα έχουσι και ουκ ενωτισθήσονται ...» ( Ψαλμ . 134, 16-17).  Μυστικά και άφραστα ο πιστός, ο βαπτισμένος, ο λειτουργημένος, εγεύθη κάτι άλλο και ησύχασε, ανεπαύθη . « Eις μάτην ταράσσεται πας άνθρωπος».

«Δεσπόζει των επουρανίων και των επιγείων»

Μέσα στην ορθόδοξη Θεία Λειτουργία έχομε την αποκάλυψη των δύο αληθειών: Πόσο ο Θεός είναι αόρατος, ακατάληπτος. Και πόσο είναι κοντά μας, μέσα μας. Πάντα μένει ως Θεός και άνθρωπος δίπλα μας και μέσα μας. Και ως Θεός και ως άνθρωπος εις τον απρόσιτο θρόνο του Πατρός. Αυτό  εκφράζει η ευχή:  « Πρόσχες , Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός ημών, εξ αγίου κατοικητηρίου Σου και από θρόνου δόξης της Βασιλείας Σου, και ελθέ εις το αγιάσαι ημάς, ο άνω τω Πατρί συγκαθήμενος και ώδε ημίν αοράτως συνών...». Απευθύνεται ο λειτουργός εις τον Ιησούν , τον συγκαθήμενον τω Πατρί εις τον θρόνον της δόξης της Βασιλείας Του. Είναι τόσο κοντά τώρα ο Θεός της δόξης. Είναι τόσο οικεία, ομογενής η ατμόσφαιρα που βασιλεύει μέσα στη λειτουργική καθαγιασμένη πραγματικότητα  με τον κόσμο της δόξης της Βασιλείας Του, τον μακρυνό , τον «άνω». Και είναι τόσο κοντά αυτός ο απρόσιτος κόσμος, ώστε συνυπάρχει με το δικό μας. Ενώνονται, γίνονται ένα. Γι' αυτό τόσο απλά μιλούμε για τα τόσο μεγάλα, και τόσο  χαμηλόφωνα  (« μυστικώς ») απευθυνόμεθα εις τον Θεόν τον «άνω». Συγχρόνως ο Χριστός είναι μακρυά μας. Είναι « o ώδε αοράτως συνών». Δηλαδή δεν υπάρχει κοσμικά, δεν τον βλέπομε σαρκικά με τα βιολογικά μας μάτια και συναισθήματα, ούτε  διακρίνεται με τη λάμψη των κεριών, του ηλίου ή της ευφυΐας μας. Αόρατος, άγνωστος και ασύλληπτος μένει σ' όλα αυτά τα κτιστά στοιχεία. Μέσα στη Θεία Λειτουργία βρίσκεται αληθώς ο Κύριος ως Θεάνθρωπος. Και οι πιστοί, βαπτισμένοι και λειτουργημένοι, βρίσκονται  αψευδώς εν Αυτώ . Έτσι, όταν η ευχή αναφέρη ότι « αοράτως σύνεστι » μεταξύ μας, μας διαβεβαιώνει ότι « oρατώς » υπάρχει, αλλά με το φως της χάριτος του Αγίου Πνεύματος και για τις καινές αισθήσεις της πίστεως (ψυχικές και σωματικές).  Δηλαδή ο  Κύριος  υπάρχει  πραγματικά,  « ενυποστάτως ορώμενος »,  παρηγορώντας  τα  έγκατά  μας  και σώζοντας τη φύση μας ολόκληρη με την « άυλόν τε θείαν έλλαμψιν και  χάριν  την  ορωμένην αοράτως και νοουμένην αγνώστως » (άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, Χρήστου, τόμος 1,545),  και όχι « εκδειματούμενος φάσμασιν » αισθητοίς (ευχή μικρού Αγιασμού) τη φθαρτή και βιολογική μας ύπαρξη.

***

Ο πιστός, ευρισκόμενος μέσα στη Θεία Λειτουργία, έχει ξεπεράσει τον κόσμο  της  φθοράς. Ζη και σκιρτά διαστελλόμενος   πέρα  από  την απειλή του χρόνου, έξω από τη φυλακή του χώρου. Ενώ αυτά υπάρχουν (χώρος και χρόνος), ο άνθρωπος τρέφεται μυστικά από το « κεκρυμμένο μάννα», από μιαν άλλη πραγματικότητα· προγενέστερη του χρόνου και ανώτερη του χώρου. Και όταν αυτά πάψουν να υπάρχουν, το ίδιο ο άνθρωπος μπορεί να ζη και θα ζη . Τότε κατεβαίνοντας από το όρος της λειτουργικής εμπειρίας, της μετοχής στο όντως ον , κυκλοφορεί διαφορετικά ο άνθρωπος μέσα στη κτίση. Στρατεύεται διαφορετικά μέσα στο χρόνο. Είναι δυναμική παρουσία ως κόκκος συνάπεως . Μαρτυρία της Βασιλείας. Όλοι  περιμένομε, έχομε ανάγκη  από την παρουσία αυτών που θα έρχωνται από τη θλίψη τη μεγάλη (Αποκ.7,14) και δεν θα τους κυριεύη πια θάνατος. Θα έχουν βαπτιστή «εν τω θανάτω » και θα έχονν μεταβή εις την ζωήν . Όλοι περιμένομε την ευλογία των λειτουργημένων μορφών. Αυτών που η ύπαρξη θα σκιρτά λέγοντας: « είδομεν το φως το αληθινόν , ελάβομεν πνεύμα επουράνιον , εύρομεν πίστιν αληθή, αδιαίρετον Τριάδα προσκυνούντες · αύτη γαρ ημάς έσωσεν ».

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣΛ. Δελλασούδας

1. Εισαγωγη

Όπως αναφέρουμε αλλού (βλ. την εισηγητική μας έκθεση στην ημερίδα με θέμα: ?Εκκλησία και ΑΜΕΑ?), το ερευνητικό πρόγραμμα ?Θρησκευτική αγωγή και κοινωνική ένταξη ΑΜΕΑ? περιλαμβάνει, μεταξύ των επί μέρους ερευνητικών φάσεων, και: α) την αναλυτική περιγραφή της δράσης, που έχει αναπτυχθεί στον χώρο της Εκκλησίας για την κοινωνική ένταξη των προσώπων αυτών, και των προτάσεων, που διατυπώνονται για το σκοπό αυτό από πλευράς των ασχολούμενων, σε διάφορους τομείς ή επίπεδα, με τη χριστιανική διδασκαλία και πράξη και β) τον σχολιασμό της δράσης και των προτάσεων αυτών με παράθεση και ορισμένων προσωπικών προτάσεων. Η αναζήτηση προτάσεων αποβλέπει στη διεύρυνση της σχετικής δράσης ή στην ανάπτυξη νέας, στην κατάλληλη προετοιμασία των ανθρώπων, που ασχολούνται ή θα ασχοληθούν με τα ΑΜΕΑ, και στον εντοπισμό νέων τομέων απασχόλησης, στους οποίους θα ήταν δυνατόν να εργαστούν τα ίδια τα ΑΜΕΑ.

Με τον όρο αυτό, που έχει καθιερωθεί στη χώρα μας αντί των όρων των αντίστοιχων προς τις ξενόγλωσσες εκφράσεις ? disabled people ? ή ? person with a disability ?, χαρακτηρίζονται τα πρόσωπα ?με οποιασδήποτε σοβαρότητας μειονεξίες που οφείλονται σε σωματικές, διανοητικές ή ψυχικές βλάβες? ( HELIOS ) ή κατά μεταγενέστερη διατύπωση ( HELIOS II ) τα πρόσωπα ?με σοβαρές ανεπάρκειες, ανικανότητες ή μειονεξίες που οφείλονται σε σωματικές βλάβες, συμπεριλαμβανομένων των αισθητηριακών βλαβών, είτε νοητικές ή ψυχολογικές, οι οποίες περιορίζουν ή καθιστούν αδύνατη την εκτέλεση δραστηριότητας ή λειτουργίας που θεωρείται φυσιολογική για έναν άνθρωπο?. [1]

Ως μειονεξία δε έχει οριστεί: η εκ γενετής ή επιγενόμενη ελάττωση των φυσικών ή πνευματικών ικανοτήτων, η οποία επηρεάζει τις τρέχουσες δραστηριότητες και την εργασία ενός προσώπου κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να μειώνεται η συμμετοχή του στην κοινωνική ζωή, στην επαγγελματική του απασχόληση, στην ικανότητά του να χρησιμοποιεί τις κοινωφελείς υπηρεσίες?. [2] Προοδευτικά, όμως, το περιεχόμενο του όρου διευρύνεται και σήμερα στον ευρύτερο εννοιολογικό χώρο περιλαμβάνονται εκτός των ΑΜΕΑ και ορισμένες μειονεκτούσες ομάδες όπως: οι διακινούμενοι εργαζόμενοι, οι μαζικώς μετακινούμενοι πληθυσμοί και άλλες κατηγορίες, όπως, π.χ., τα πρόσωπα που αντιμετωπίζουν σοβαρά κοινωνικοοικονομικά προβλήματα (φτωχοί, αλλοδαποί κ.ά.) [3] , τα κακοποιημένα παιδιά [4] , οι έγκλειστοι σε σωφρονιστικά καταστήματα, καθώς και άλλες κατηγορίες προσώπων με ιδιαίτερες ανάγκες. Σύμφωνα μάλιστα με τον ?Ευρωπαϊκό Οδηγό Ορθής Πρακτικής? : α) σήμερα έχει γίνει κοινή συνείδηση ότι ο όρος ?ειδικές ανάγκες? ?αναφέρεται σε ένα πολύπλοκο σύστημα κοινωνικών περιορισμών?, β) ?η έλλειψη ισότητας ευκαιριών μπορεί να οφείλεται σε πολλές αιτίες? που επηρεάζουν ?το ένα δέκατο των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης?, οπότε γ) ?είναι απαράδεκτο να οικοδομείται η κοινωνία χωρίς να λαμβάνεται μέριμνα για τις ανάγκες και τα δικαιώματα μιας τόσο μεγάλης μερίδας πληθυσμού?. [5]

Ο γενικότερος στόχος του όλου ερευνητικού προγράμματος υπαγορεύεται από τη συνεχώς διευρυνόμενη σήμερα απαίτηση για συστηματική συμβολή και συνεργασία όλων των παραγόντων της Αγωγής (Οικογένειας, Σχολείου, Εκκλησίας, Κοινωνίας, Πολιτείας) στην προσπάθεια επίλυσης του σύνθετου προβλήματος της κοινωνικής ένταξης των ΑΜΕΑ. Η προσπάθεια θα καταβάλλεται όχι μόνο από την πλευρά του ιδίου του ΑΜΕΑ, αλλά και από την πλευρά των λοιπών μελών της οποιασδήποτε υποομάδας του κοινωνικού συνόλου, για την αυτόνομη και ανεξάρτητη συμμετοχή του στο κοινωνικό γίγνεσθαι. [6]

Σημειώνουμε ότι χρησιμοποιούμε τον όρο κοινωνική ένταξη με το συνήθως εννοούμενο ή θεωρούμενο ως εννοιολογικό περιεχόμενό του, αυτό της ?κοινωνικής ενσωμάτωσης?. Η κοινωνική ενσωμάτωση είναι το αποτέλεσμα των διαδικασιών κοινωνικοποίησης, η οποία περιλαμβάνει ενέργειες που ξεκινούν από την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση, τον επαγγελματικό προσανατολισμό και τη λειτουργική αποκατάσταση και ολοκληρώνονται με την επαγγελματική αποκατάσταση (αρχική ή επαγγελματική επανένταξη). Προϋπόθεση για κάθε περίπτωση είναι η αλληλοαποδοχή και η αλληλοαναγνώριση της ισοτιμίας όλων των μελών ενός συνόλου ή όλων των υποσυνόλων ενός συνόλου, δηλαδή η εξομοίωσή τους ως προς τη συμμετοχή τους στους κανόνες των υποχρεώσεων και των δικαιωμάτων, βάσει των οποίων λειτουργεί ένα περιβάλλον (οικογενειακό, σχολικό, εργασιακό, κοινωνικό).

Για τις διαφορετικές προσεγγίσεις του νοήματος και του περιεχομένου της κοινωνικοποίησης, δηλαδή των διαδικασιών (και όχι διαδικασίας) με τις οποίες το άτομο ενσωματώνεται στην κοινωνία, εσωτερικεύοντας τα πολιτισμικά στοιχεία που μεταδίδονται από τη μια γενιά στην άλλη [7] , για τους τρόπους και τα αποτελέσματα της κοινωνικοποίησης (άμεση και έμμεση ενίσχυση, λεκτική καθοδήγηση, μίμηση προτύπων, πρωτογενής κοινωνικοποίηση δια μέσου του επαγγέλματος, εσωτερίκευση, μετάδοση πολιτισμικών αξιών κ.ά.) [8] , για το εννοιολογικό περιεχόμενο που πρέπει να αποδίδεται στους όρους ένταξη ( insertion αγγλ.γαλλ.) και ενσωμάτωση ( integration αγγλ.-γαλλ.), για τη σχέση των όρων αυτών με άλλους συναφείς όρους (εξομοίωση, προσαρμογή, ομαλοποίηση), καθώς και για τους τομείς και τα επίπεδα ένταξης γίνεται ευρύτερος λόγος σε επόμενο τεύχος της σειράς των εκδόσεων, που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος (?Θρησκευτική αγωγή και κοινωνική ένταξη ΑΜΕΑ?). Εδώ περιοριζόμαστε στα όσα προηγουμένως αναφέρθηκαν, συμπληρώνοντας ότι σύμφωνα με τις διάφορες προσεγγίσεις, για τη συμβολή της εργασίας στην επιβίωση και την ολοκλήρωση του ανθρώπου και της κοινωνίας, η εργασία παρέχει στον άνθρωπο, μεταξύ των άλλων, και τα εξής:

α) Ευκαιρίες να καλλιεργήσει και να αναπτύξει τις ικανότητές του, οι οποίες συμβάλλουν στην ανάπτυξη και τη μορφοποίηση της προσωπικότητάς του.

β) Δυνατότητες δημιουργίας ουσιαστικών σχέσεων με τα άλλα μέλη του κοινωνικού συνόλου, και οι σχέσεις αυτές,

γ) σ υνεπάγονται την ύπαρξη και λειτουργία της κοινωνίας αυτής και αντιστρόφως η ύπαρξη και η λειτουργία της κοινωνίας ?επιβάλλει? τη δημιουργία των σχέσεων αυτών, οι οποίες και ?οδηγούν?,

δ) Στην κοινωνική ενσωμάτωση του ανθρώπου. [9]

Όμως, παρ?όλη την αναγκαιότητα κοινωνικής συμβίωσης των ανθρώπων, μέσω των δυνατοτήτων που προσφέρει η μέσω της εργασίας συμμετοχή στο κοινωνικό γίγνεσθαι, πολλοί άνθρωποι, για διάφορους λόγους (υποκειμενικούς ή και αντικειμενικούς) δεν έχουν ίσες ευκαιρίες προετοιμασίας και ?αναλογικής? συμμετοχής σ?αυτό. Η απουσία ορισμένων ανθρώπων από το κοινωνικό γίγνεσθαι έχει ως συνέπεια, είτε να μην αποκτούν οι άνθρωποι αυτοί προσωπική ταυτότητα (ελεύθερης προσωπικότητας) και να αλλοτριώνονται εξαρτώμενοι από το κατά συγκυρία περιβάλλον (οικογενειακό, ιδρυματικό, φιλανθρωπικό, παροχών κ.λπ.), είτε να περιθωριοποιούνται, να εξαθλιώνονται και να αποκόπτονται ή να απορρίπτονται απ? αυτό.

Κατά συνέπεια, η αγωγή και οι παράγοντες της αγωγής οφείλουν να προετοιμάζουν όλα τα μέλη, που συναπαρτίζουν την κοινωνία των ανθρώπων, έτσι ώστε η ελεύθερη και υπεύθυνη προσωπικότητα: α) Να ?καλλιεργείται? με την ελεύθερη (στην οικογένεια και την κοινωνία) και την κατά σύστημα αγωγή (στις εκπαιδευτικές μονάδες γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης). β) Να ενεργοποιείται με την εργασιακήεπαγγελματική-οικονομική ένταξη, ανάλογα με το ενδιαφέρον, που θα υπάρχει εκ μέρους του κάθε ανθρώπου, αλλά και τις υφιστάμενες υποκειμενικές και, κυρίως, αντικειμενικές δυνατότητες [10] . γ) Να ενεργεί αμφίδρομα, δηλαδή τόσο προς την κατεύθυνση του άλλου, με τη συνεργασία

των ΑΜΕΑ και των εκπροσώπων τους [11] και με την αλληλοαποδοχή ΑΜΕΑ και μη ΑΜΕΑ, όσο και προς την κατεύθυνση του εαυτού του. Η αλληλοαποδοχή οδηγεί και στη μη παρεμπόδιση του ΑΜΕΑ εκ μέρους του μη ΑΜΕΑ, υπό τη μορφή στέρησης κάποιων δικαιωμάτων (εκπαίδευσης, αποκατάστασης, ένταξης), καθώς και στη μη παγίωση παροχών ή άλλων ενισχύσεων που οδηγούν σε οποιαδήποτε μορφή εξάρτησης.

Στο πλαίσιο αυτό η συμβολή και της ορθόδοξης χριστιανικής Εκκλησίας (ως παράγοντος που συμβάλλει στη διαδικασία ένταξης των ΑΜΕΑ), θα πρέπει, όπως πιστεύουμε, να εκδηλωθεί μέσω της θρησκευτικής αγωγής και της πράξης που στηρίζεται σ?αυτή, ώστε τελικά να εκφραστεί όχι μόνο από τη διοικούσα Εκκλησία, αλλά από το σύνολο των πιστών της. Διότι η ένταξη περιλαμβάνει, εκτός των άλλων, και το εύρος και τον προσανατολισμό των κοινωνικών συναναστροφών, [12] οι οποίες μπορούν να εμφανιστούν και να καλλιεργηθούν και στο πλαίσιο της εκκλησιαστικής ζωής καθημερινά (λατρευτικής, μυστηριακής, επ? ευκαιρία εορταστικών εκδηλώσεων κ.ά.). Βασική προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι η αποδοχή και πραγμάτωση της ένταξης ως καλλιέργειας της ?συμβίωσης και της συνεργασίας ανάπηρων και μη ανάπηρων ατόμων?, [13] αφού ?η Εκκλησία δεν είναι ιδεολογία, είναι κυρίως και προπάντων ζωή? προσφορά ζωής? μέσα από τη φιλανθρωπία, την ψυχαγωγία, την προσφορά ουσιαστικής μετουσίωσης?. [14] Η έννοια όμως της συμβίωσης, της συνεργασίας και της αγάπης δεν καταργεί την υποχρέωση και το δικαίωμα της εργασίας, σύμφωνα και με την περί εργασίας αντίληψη της χριστιανικής διδασκαλίας, [15] αλλά και τις απαιτήσεις της βιομηχανικής κοινωνίας, όπου το επάγγελμα αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα κοινωνικής αναγνώρισης και το κύριο μέσο αυτοσυντήρησης [16] .

Αυτή ακριβώς η μορφή δράσης αποτελεί και το κυρίως ζητούμενο από πλευράς μας, έχοντας πάντοτε βέβαια προ οφθαλμών και τη γενικότερη εμπειρία των χριστιανικών πρωτοβουλιών στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης . θέμα με το οποίο ασχολούμεθα στην επόμενη ερευνητική φάση. Όμως, σημειώνουμε από τώρα ότι δεν προσβλέπουμε σε μια πρόταση επιβολής εκ των άνω ενιαίας γραμμής, υπό μορφή οδηγιών και κατευθύνσεων ή παρουσίασης απλών θεωρητικών προσεγγίσεων, αλλά στη διευκόλυνση και στη διεύρυνση των επιλογών, των πρωτοβουλιών και της γενικότερης δράσης του κάθε κληρικού και των συνεργαζόμενων με την ενορία του προσώπων.

Ο ρόλος της θρησκευτικής αγωγής, (είτε στο εκκλησιαστικό περιβάλλον είτε στο πλαίσιο του σχολικού προγράμμματος) στη διαδικασία κοινωνικής ένταξης των ΑΜΕΑ αποτελεί βέβαια τον τελικό στόχο μας. Το βασικό αυτό θέμα αποτελεί το αντικείμενο της καταληκτικής ενέργειας, στο πλαίσιο του όλου προγράμματος. Διότι για να καταλήξουμε σε μια ενσυνείδητη και διαρκή σταθερή συμπεριφορά, σύμφωνα με μια ολοκληρωμένη και εφαρμόσιμη χριστιανική πρόταση, είναι απαραίτητη η προαπαιτούμενη γνώση. Η ακριβής, δηλαδή, γνώση της χριστιανικής διδασκαλίας και πράξης, και των προϋποθέσεων και των όρων, σύμφωνα με τους οποίους η χριστιανική αντίληψη μπορεί να εκδηλώνεται ως απάντηση στις σύγχρονες ανάγκες και απαιτήσεις. Επειδή όμως οι ενέργειες για επίτευξη του τελικού στόχου, υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν μπορούν να επιταχυνθούν, προβαίνουμε στην κατά φάση δημοσίευση των επί μέρους αποτελεσμάτων, τα οποία αποτελούν το προϊόν των ενεργειών που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του συνολικού ερευνητικού προγράμματος. Σημειώνουμε εδώ ότι το υπό έκδοση πρώτο τεύχος με τίτλο ?Εκκλησία και ΑΜΕΑ?, το οποίο αναφέρεται στην 1η εκδήλωση (βλ. παράρτημα IV ) που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του όλου προγράμματος σε συνεργασία και με τις κκ. Βαρβάρα Καλογεροπούλου-Μεταλληνού, θεολόγο και φιλόλογο, και Γεωργία Μπάκα, φιλόλογο, περιλαμβάνει:

(α) τους χαιρετισμούς εκπροσώπων της Πολιτείας, της Εκκλησίας, του Πανεπιστημίου και των ίδιων των ΑΜΕΑ, μέσα από τους οποίους εκφράζονται και οι απόψεις τους για τη χρησιμότητα του ερευνητικού προγράμματος,

(β) την εισηγητική έκθεση του γράφοντος,

(γ) τις ακόλουθες εισηγήσεις: 1) Κ. Βλάχου, ?Η θέση των ΑΜΕΑ στην Παλαιά Διαθήκη?, 2) Β. Φειδά, ?Θεσμική μέριμνα της Εκκλησίας για τα ΑΜΕΑ στη Βυζαντινή περίοδο?, 3) αρχιμανδρίτου Μ. Φιλοθέου, ?Εκκλησία και ΑΜΕΑ?, 4) Α. Σταυροπούλου, ?Ποιμαντική προσέγγιση της κοινωνικής ένταξης των ΑΜΕΑ?, 5) Α. Παπαντωνίου, ?Κοινωνική ένταξη των ΑΜΕΑ?, 6) Θ. Παπακωνσταντίνου, ?Κοινωνική αγωγή, Εκκλησία και ΑΜΕΑ?, 7) πρωτοπρεσβύτερου Α. Αυγουστίδη, ?Κοινωνική επανένταξη χρονίως ψυχικώς πασχόντων?, 8) Γ. Κρουσταλάκη, ?Συμβουλευτική και εκπαίδευση γονέων με παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες?, 9) Α. Βουρλή, ?Η ιερά ψαλμωδία ως μέσον αγωγής?, 10) Θ. Βάρελη, ?Το ειδικό παιδί και η θρησκευτική του αγωγή?, και

(δ) εισηγήσεις-προτάσεις εκ μέρους εκπροσώπων συνδικαλιστικών οργανώσεων των ΑΜΕΑ: κ.κ. Γεωργίου Βαρδακαστάνη (προέδρου ΕΣΑΕΑ), Σοφίας Καρκαντζού (Γ.Γ. Πανελληνίου Συλλόγου Παραπληγικών), Ηλία Σοφιανού (Προέδρου Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Μεσογειακής Αναιμίας).

 

Η ανά χείρας εργασία, όπως ήδη έχει σημειωθεί, αποτελεί το δεύτερο τεύχος της σχετικής σειράς και περιλαμβάνει τα αποτελέσματα της έρευνας, που πραγματοποιήσαμε στις Ι. Μητροπόλεις (Ι.Μ.) της Ελληνικής Επικράτειας και σε νεανικές οργανώσεις, με σκοπό: α) τη δημιουργία μιας πρώτης γενικής εικόνας της δράσης, που έχει αναπτυχθεί στο χώρο της Εκκλησίας για την κοινωνική ένταξη των ΑΜΕΑ και β) την καταγραφή των υφιστάμενων προτάσεων, που προκύπτουν από την υπάρχουσα μέχρι τώρα δράση, προκειμένου στη συνέχεια να καταστεί γόνιμη η συζήτηση για τον τρόπο οργάνωσης και προώθησης των μελλοντικών ενεργειών, όπως αυτές υπαγορεύονται από τις σημερινές κοινωνικές απαιτήσεις, σε συνδυασμό με την υπάρχουσα εμπειρία και επί τη βάσει πάντοτε της χριστιανικής πίστης και διδασκαλίας.

Πέραν των στοιχείων αυτών παραθέτουμε πληροφορίες και από άλλες πηγές. Για το σύνολο των πηγών προέλευσης των πληροφοριών γίνεται λόγος στις επόμενες παραγράφους (2.1, 2.2 και κυρίως 2.3).

1. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ <![endif]>

* ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ ΠΕΔΙΟ.
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ

· Ερευνητικό πρόβλημα

· Ερευνητική πορεία, ερευνητικό πεδίο και τρόπος παρουσίασης των δεδομένων

· Χαρακτηριστικά και πλήθος των πηγών προέλευσης των πληροφοριών

1.1 Ερευνητικο προβλημα

Όπως σημειώσαμε στην εισαγωγή, η όλη ερευνητική προσπάθεια, που πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος ?θρησκευτική αγωγή και κοινωνική ένταξη των ΑΜΕΑ?, έχει ως αφετηρία την ύπαρξη του σύνθετου παιδαγωγικού προβλήματος της κοινωνικής ένταξης των ΑΜΕΑ. [17] Η αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού απαιτεί, λόγω της ιδιαιτερότητάς του, τη συνεργασία όλων των παραγόντων και των μέσων της
αγωγής (Οικογένειας, Σχολείου, Εκκλησίας, Κοινωνίας,

Πολιτείας και εθισμού, παραδείγματος, διδασκαλίας αντίστοιχα) [18] . Η απαιτούμενη συνεργασία θα πρέπει να εκδηλώνεται προς δύο κατευθύνσεις: πρώτον, προς την κατεύθυνση των ιδίων των ΑΜΕΑ, μέσω της κατάλληλης προετοιμασίας τους για την επί ίσοις όροις?αναλογική? συμμετοχή τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι [19] και δεύτερον, προς την κατεύθυνση των λοιπών μελών της κοινωνίας μας, προκειμένου να εξελιχθεί η προσπάθεια ?μεταλλαγής? της κοινωνικής στάσης από αρνητική ή ουδέτερη σε σταθερά θετική και ενεργό στάση [20] . Κατά συνέπεια, ο ρόλος που μπορεί να παίζει το ΑΜΕΑ στο κοινωνικό σύστημα δεν είναι μόνο προσωπική υπόθεσή του, αλλά και υπόθεση της ομάδας, η οποία θα πρέπει να το αποδεχτεί ως ?κανονικό? μέλος της [21] . Σε μια τέτοια γενική προσπάθεια ο ρόλος της θρησκευτικής αγωγής γενικότερα και της Εκκλησίας ειδικότερα είναι ιδιαίτερα χρήσιμος. Όμως κάθε ενέργεια, προς την κατεύθυνση αυτή, δεν μπορεί παρά να ξεκινά από το σημείο, στο οποίο βρισκόμαστε σήμερα και, λαμβάνοντας υπόψη τα υφιστάμενα προβλήματα, τις προτάσεις και τις δυνατότητες, να προχωρεί στη μελέτη και την εφαρμογή των κατάλληλων αλλά και εφικτών λύσεων.

Για το λόγο αυτό τα θέματα, τα οποία εξετάζονται στην ερευνητική αυτή φάση, είναι κυρίως: α) κριτική περιγραφή της υπάρχουσας κατάστασης στο πλαίσιο της δράσης των Ι.Μ. και β) προτάσεις, που διατυπώνονται εκ μέρους τους, αλλά και από άλλους, για τη δυνατότητα νέων δραστηριοτήτων. Τα ζητήματα αυτά αποτελούν, όπως πιστεύουμε, σημαντική συμβολή στη συστηματοποίηση του σχετικού προβληματισμού για την ανάπτυξη, ενδεχομένως, νέας ή συμπληρωματικής δράσης. Η όλη προσπάθεια δεν αποβλέπει στην απογραφή των ΑΜΕΑ, που καλύπτει η Εκκλησία, κατά κατηγορία, φύλο, ηλικία, ή άλλα χαρακτηριστικά (ποσοτικά, κατηγορικά, ποιοτικά) και την εν συνεχεία συγκριτική θεώρηση των δεδομένων με αντίστοιχα πραγματικά μεγέθη ή άλλες ανάλογες δραστηριότητες. Αποσκοπεί αρχικά στην ανίχνευση των αλλαγών, οι οποίες, όπως πιστεύουμε, έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται στο γενικότερο χριστιανικό κλίμα, ξεκινώντας από το ?μικροκλίμα? της κάθε Ι.Μ., που μάλιστα μπορεί και να μην είναι ευρύτερα γνωστό, ακόμη και μεταξύ των Ι.Μ., δεδομένου ότι η ορθόδοξη χριστιανική Εκκλησία δεν διαφημίζει ή έστω δεν προβάλλει το έργο της και, σε κάθε περίπτωση, δεν προσηλυτίζει.

Οι αλλαγές αυτές αναζητούνται, από πλευράς μας, πάντοτε προς την κατεύθυνση της παροχής βοήθειας για αυτοδυναμία του προσώπου που έχει ειδικές ανάγκες, προκειμένου να τις αντιμετωπίζει με, όσο το δυνατόν, μικρότερη άμεση στήριξη εκ μέρους των άλλων προσώπων ή φορέων κοινωνικού χαρακτήρα. Με άλλα λόγια επιζητείται ο περιορισμός της εξάρτησης από άλλα πρόσωπα ή φορείς παροχής βοήθειας. Θα πρέπει να τονιστεί εξαρχής ότι δεν είμαστε κατά της φιλανθρωπίας ή του φιλάνθρωπου πνεύματος, το οποίο, όπως πιστεύουμε, δεν θα πάψει ποτέ να είναι δείγμα ή εκδήλωση της χριστιανικής συμπεριφοράς, αλλά είμαστε υπέρ του θείου δώρου της αυτονομίας, που επιτρέπει μεν στη μία πλευρά την ελευθερία αποφάσεων, υποχρεώνει όμως και την άλλη σε αποδοχή των ευθυνών της, όπου η αυτονομία των άλλων εμποδίζεται.

Σε ό,τι αφορά στον δεύτερο στόχο της ερευνητικής αυτής φάσης, δηλαδή στην αναζήτηση των υφιστάμενων προτάσεων, θεωρήσαμε ότι ήταν χρήσιμο να αναζητηθούν, πέραν από τις προτάσεις των Ι.Μ., και οι απόψεις και οι προτάσεις: α) χριστιανικών νεανικών οργανώσεων, αφού αύριο απ? αυτές, κυρίως, θα προέρχεται ένα μεγάλο μέρος των λειτουργών-υπηρετών της Εκκλησίας, καθώς και β) άλλων φορέων και προσώπων, έστω και αν αυτοί δεν αποτελούν, σε όλες τις περιπτώσεις, (όπως π.χ. η περίπτωση των Νεανικών Οργανώσεων), επαρκείς, από πλευράς ποσοτικής, πηγές. Με βάση το σκεπτικό αυτό, ως προς την προβληματική του υπό εξέταση ζητήματος, σχηματίζεται, ερευνητικά, και η αναζητούμενη εικόνα του ?σήμερα? και του ?αύριο? της σχετικής χριστιανικής δράσης.

1.2 Ερευνητικη πορεια, ερευνητικο πεδιο και τροποσ παρουσιασησ των δεδομενων

Όπως σημειώσαμε προηγουμένως, τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε για την πραγμάτωση του ερευνητικού στόχου προέρχονται, κυρίως, από τις Ι.Μ. της Ελληνικής Επικράτειας και, δευτερευόντως, από άλλες πηγές του ευρύτερου χριστιανικού χώρου, οι οποίες όμως έχουν εκδηλωμένο ενδιαφέρον για τα ΑΜΕΑ. Πρόκειται για νεανικές οργανώσεις-ενώσεις (Ν.Ο.), για εκπαιδευτικούς, κληρικούς, φοιτητές, τα ίδια τα ΑΜΕΑ κ.ά. Το ερωτηματολόγιο, που χρησιμοποιήσαμε (βλ. παράρτημα ΙΙ) για το σκοπό αυτό, εστάλη τον Ιούνιο 1995 στους παραλήπτες με συστημένη επιστολή (βλ. παράρτημα Ι), αποδεικτικό παραλαβής του συστημένου αντικειμένου και έτοιμο απαντητικό φάκελλο, προκειμένου να διασφαλιστεί η βεβαία παραλαβή και επιστροφή του. Για τις περιπτώσεις εκείνες που δεν επιστράφηκαν από τις υπηρεσίες των Ελληνικών Ταχυδρομείων οι αποδείξεις παραλαβής του ερωτηματολογίου (16 Ι.Μ. και 7 Ν.Ο.) έγινε τηλεφωνική επαλήθευση της παραλαβής του. Σημειώνεται ότι στο ερωτηματολόγιο περιλαμβάνονταν και πληροφορίες για τον τρόπο επικοινωνίας με τον αποστολέα σε περίπτωση που υπήρχε ανάγκη παροχής διευκρινίσεων. Μετά την παρέλευση ικανού χρόνου εστάλη υπομνηστική επιστολή, όπου καθυστερούσε η απάντηση, καθώς και νέο αντίτυπο του ερωτηματολογίου, για τις περιπτώσεις που υποστηρίχτηκε ότι δεν είχε παραληφθεί η αρχική επιστολή. Παρ?όλα αυτά, τελικά, το ποσοστό των απαντηθέντων ερωτηματολογίων δεν υπήρξε ικανοποιητικό. Η επισήμανση αυτή δεν αποτελεί κριτική για το εύρος της δράσης που έχει αναληφθεί, εκ μέρους των Ι.Μ. και των Ν.Ο., αλλά προβολή της αναγκαιότητας για: α) αναζήτηση προτάσεων, β) διερευνητική εφαρμογή νέων ή και παλαιών λύσεων-μέτρων για την κοινωνική ένταξη των ΑΜΕΑ και γ) διεύρυνση και ανάπτυξη της σχετικής δράσης.

Κατά συνέπεια, τα ερευνητικά δεδομένα, που έχουν συλλεγεί (δεν περιλαμβάνεται σ?αυτά και το περιεχόμενο απλών απαντητικών επιστολών εκ μέρους των ιδίων των μητροπολιτών, που σε μερικές περιπτώσεις ήταν ιδιόχειρες), παρόλο ότι αντιπροσωπεύουν ένα μέρος των Ι.Μ., συγκεκριμένα το 29,3% (βλ. πίνακα 1), δεν παύουν να έχουν σημαντική αξία, αφού περιγράφουν και προβάλλουν τις λίγες, έστω, αυτές προτάσεις.

Πίν . Αριθμός των Ι.Μ. και των Ν.Ο. που ρωτήθηκαν και αντίστοιχος αριθμός απαντήσεων

	Ι.Μ.		Ν.Ο.
Ερωτηθέντες και απαντήσαντες	αρ.	%	αρ.	%
Ερωτήθηκαν Ερωτηματολόγια που επιςτράφηκαν: · Ως αζήτητα · Λόγω κατάργησης	93 --- 1	100,00 --- 1,07	31 3 ---	100,00 9,70 ---
Ερωτήθηκαν (τελικά) Απάντησαν	92 27	100,00 29,35	28 4	100,00 14,28
Από τους απαντήσαντες: · Απάντησαν στο ερωτηματολόγιο · Απάντησαν χωρίς να συμπλη ρώσουν το ερωτηματολόγιο	23 4	85,19 14,81	4 ---	100,00 ---
Χρηςιμοποιούμενες απαντήσεις επί 92 και 28 περιπτώσεων αντίστοιχα	23	25,00	4	14,28

Το σύνολο των ερευνητικών δεδομένων παρουσιάζεται είτε υπό τη μορφή συνοπτικής περιγραφής, είτε υπό τη μορφή πινάκων που σχολιάζονται κατά περίπτωση. Σημειώνεται ότι, όπου το άθροισμα των ποσοστιαίων κατανομών, που παρουσιάζονται στους πινάκες, υπερβαίνει το 100%, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα επί μέρους χαρακτηριστικά των μεταβλητών, στα οποία αναφέρονται τα ποσοστά, δεν συναντώνται μόνο αυτοτελώς, αλλά και σε συνδυασμό με άλλα χαρακτηριστικά. π .χ. στην περίπτωση της κατηγορικής μεταβλητής για την ιδιότητα των προσώπων που παρέχουν ψυχολογική και πνευματική στήριξη (βλ. πίνακα 10.2), παρέχεται από κληρικούς σε 17 από τις 23 Ι.Μ., δηλαδή στο 74% των Ι.Μ. Το γεγονός αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι άλλες κατηγορίες προσώπων εμφανίζονται μόνο στις υπόλοιπες 6 περιπτώσεις (ποσοστό 26%). Πράγματι, σε 18 από τις 23 Ι.Μ. (ποσοστό 78%) η πνευματική στήριξη βλέπομε να παρέχεται και από λαϊκούς, δηλαδή οι λαϊκοί μπορεί να συνεργάζονται είτε με τους κληρικούς, είτε με άλλα πρόσωπα, είτε να την παρέχουν και μόνοι τους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχομε υπέρβαση του 100%, διότι στην περίπτωση αυτή τα ποσοστά 74% και 78% δεν αθροίζονται. Στην όλη παρουσίαση των αποτελεσμάτων περιλαμβάνονται και οι απόψεις των Ν.Ο., παρόλο ότι οι απαντήσεις τους ήταν ελάχιστες (απάντησε το 14,3%, βλ. πίνακα 1), διότι η κάθε άποψη των σημερινών νέων, των αυριανών ηγετών της κοινωνίας δεν πρέπει να μας αφήνει αδιάφορους. Ο λόγος της μικρής συγκομιδής απαντήσεων από τις Ι.Μ. και κυρίως από τις Ν.Ο. δεν θα πρέπει να αποδοθεί σε ανεπαρκή προσπάθεια ή έλλειψη διάθεσης και των δύο πλευρών, ερευνητού και ερωτηθέντων αντίστοιχα. Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στις Ν.Ο., οι λόγοι θα πρέπει να αναζητηθούν στην έλλειψη οργανωμένης λειτουργικής δομής των Ν.Ο., η οποία, όπως πιστεύουμε, δεν επέτρεψε την κανονική συνεργασία μας.

΄Οπως και αν έχει το πράγμα, αναγνωρίζουμε ότι όλοι, Ι.Μ. και Ν.Ο., είχαν τη διάθεση και την επιθυμία να συμβάλλουν στην προσπάθεια μας, λόγοι όμως αντικειμενικοί, δηλαδή ανεξάρτητοι της θελήσεώς τους, δεν συνηγόρησαν προς τον σκοπό αυτό. Προς όλους ανεξαιρέτως εκφράζουμε τις θερμές μας ευχαριστίες.

Τέλος σημειώνουμε ότι οι πληροφορίες, οι προτάσεις και οι παρατηρήσεις που προέρχονται από τις υπόλοιπες πηγές, καθώς και η ιδιότητα των προσώπων που συναποτελούν τις πηγές αυτές, συνελέγησαν μέσω πληροφοριακού εντύπου (βλ. παράρτημα ΙΙΙ) στην ημερίδα της 9ης Μαϊου 1994 (1η εκδήλωση του προγράμματος), το οποίο συμπλήρωσαν τα πρόσωπα που έλαβαν μέρος σ?αυτή. Τα πρόσωπα αυτά, ομοίως, ευχαριστούμε ιδιαιτέρως.

1.3 Χαρακτηριστικα και πληθοσ των πηγων προελευσησ των πληροφοριων

Όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη παράγραφο (2.2.), στις πηγές άντλησης των πληροφοριών μας περιλαμβάνονται, κατά κύριο λόγο, οι Ι.Μ. της Ελλάδος, δευτερευόντως οι Ν.Ο. και, συμπληρωματικώς, τα πρόσωπα που παραβρέθηκαν στην ημερίδα της 9ης Μαϊου 1994. Σύμφωνα με τα αναλυτικά στοιχεία, που απεικονίζονται στον πίνακα 1, το ερωτηματολόγιο εστάλη σε: α) 93 Ι.Μ. (βλ. σχετ.: ?Δίπτυχα της Εκκλησίας της Ελλάδος?, εκδόσεις Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, 1995) και β) σε 31 ανεξάρτητες οργανώσεις (ενώσεις, συλλόγους, συνδέσμους, κινήσεις, κέντρα, νεολαίες), κυρίως νεανικές, σύμφωνα με προτάσεις των φοιτητών που επιμελήθηκαν της αποστολής του ερωτηματολογίου ή των συνεργατών που μετείχαν στην ερευνητική ομάδα κατά την έναρξη (α΄ φάση) του προγράμματος (βλ. εισήγησή μας στην ημερίδα της 9ης ΜαΪου ?94).

Αναλυτικότερα, σε ό, τι αφορά στις απαντήσεις των Ι.Μ. και των Ν.Ο., όπως προκύπτει από τον πίνακα 1, οι πληροφορίες και οι προτάσεις που ακολουθούν αντιστοιχούν στο 25% των Ι.Μ. και, όπου αναφερόμαστε και στις Ν.Ο., στο 14% αυτών που ρωτήθηκαν. Όπου προστίθενται και άλλες απόψεις, αυτές προέρχονται από το 41% αυτών που μετείχαν στην ημερίδα της 9ης Μαϊου 1994, οι οποίοι και αποτελούν υποομάδες με διαφορετική ιδιότητα κάθε μία. Οι σχετικές πληροφορίες, από την τελευταία κατηγορία ερωτηθέντων, συγκεντρώθηκαν μέσω εντύπου (βλ. παράρτημα ΙΙΙ), το οποίο δόθηκε στο τέλος της υπόψη ημερίδας στους μετέχοντες σ?αυτή. Το έντυπο αυτό το συμπλήρωσαν 53 πρόσωπα (26 γυναίκες και 27 άνδρες), από τα 130 (65 γυναίκες και 65 άνδρες) που έλαβαν μέρος στην ημερίδα, δηλαδή από το 41% του συνόλου των προσώπων αυτών. Η κατανομή, ως προς την ιδιότητα, των προσώπων που συμπλήρωσαν το σχετικό έντυπο απεικονίζεται στον πίνακα 2. Από τον πίνακα αυτόν προκύπτει ότι το 38%, απ' αυτούς

Πίν

Κατανομή ως προς την ιδιότητα των προσώπων που έλαβαν μέρος στην ημερίδα της 9ης Μαϊου ?94 και αντίστοιχοι αριθμοί αυτών που συμπλήρωσαν το πληροφοριακό έντυπο που είχε δοθεί.

α/α	Ιδιότητα	Έλαβαν μέρος στην ημερίδα		σ υμπλήρωσαν το έντυπο
		αρ.	%	αρ.	%
1.	Κληρικοί (μητροπολίτες, αρχιμανδρίτες, ιερείς)	6	4,6	2	3,8
2.	Πανεπιστημιακοί (μέλη ΔΕΠ)	21	16,1	5	9,4
3.	Εκπαιδευτικοί	33	25,5	11	20,7
4.	Εκπαιδευτικοί σε ειδικά σχολεία ή άλλες εκπαιδευτικές μονάδες	9	6,9	4	7,5
5.	Φοιτητές	19	14,6	11	20,7
6.	Σχολικοί σύμβουλοι	2	1,5	1	1,9
7.	Κοινωνικοί λειτουργοί	6	4,6	3	5,7
8.	Δημόσιοι υπάλληλοι	6	4,6	2	3,7
9.	Δημόσιοι υπάλληλοι σε υπηρεσίες για ΑΜΕΑ	4	3,1	3	5,7
10.	Ελεύθεροι επαγγελματίες	2	1,5	---	---

11.	Συνταξιούχοι	4	3,1	3	5,7
12.	Οικιακά	5	3,9	---	---
13.	ΑΜΕΑ	3	2,3	1	1,9
14.	Γονείς ΑΜΕΑ	3	2,3	3	5,7
15.	Εκπρόσωποι ΑΜΕΑ	5	3,9	3	5,7
16.	Μη δηλώσαντες	2	1,5	1	1,9
	Σύνολο	130	100	53	100

που απάντησαν, είναι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων, το 21% φοιτητές, το 13% ΑΜΕΑ, εκπρόσωποι συλλόγων ΑΜΕΑ και γονείς ΑΜΕΑ, το 6% κοινωνικοί λειτουργοί, το 4% κληρικοί και το υπόλοιπο 7% πρόσωπα ασχολούμενα με τα οικιακά, συνταξιούχοι και μη δηλώσαντες ιδιότητα.

Έπειτα απ?αυτά, οι πηγές πληροφόρησης, που συνδέονται με το υπό διερεύνηση γενικότερο θέμα της κοινωνικής ένταξης των ΑΜΕΑ στο πλαίσιο της δράσης της Εκκλησίας, καλύπτουν ένα ευρύ κύκλο φορέων και προσώπων. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι πηγές, εκτός από εκείνες που εκφράζουν τον επίσημο χώρο της Εκκλησίας (Ι.Μ.), αποτελούν αντιπροσωπευτικό δειγματικό χώρο. ?λλωστε, ούτε το ερωτηματολόγιο ήταν κοινό, ούτε ο βασικός ερευνητικός στόχος αυτής της φάσης ήταν ο εκτός της επίσημης Εκκλησίας χώρος.

Με τα δεδομένα αυτά η ποσοτική εκπροσώπηση της κύριας, αλλά και των δευτερευουσών πηγών, άντλησης των πληροφοριών δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εκφράζει την πλειοψηφία αυτών που ρωτήθηκαν. Όμως ο στόχος της έρευνάς μας δεν επικεντρώνεται στο τι λένε οι περισσότεροι, αλλά στο τι γίνεται και στο τι προτείνεται από πλευράς εκείνων που έχουν και επιθυμούν να κάνουν συγκεκριμένες προτάσεις. Κατά συνέπεια, η ποσοτική διάσταση των ερευνητικών δεδομένων, δεν δημιουργεί πρόβλημα αξιοπιστίας των συμπερασμάτων, διότι το ζητούμενο είναι κυρίως η αναζήτηση προτάσεων. Προτάσεις δε, ισχυρές και αξιόπιστες, μπορούν να υποβάλλουν, κατ?αρχάς, αυτοί που έχουν αντιμετωπίσει και στην πράξη, έστω και σε περιορισμένη κλίμακα, την οποιαδήποτε θεωρητική σύλληψη. Με το σκεπτικό αυτό προχωρούμε στην παρουσίαση και τον σχολιασμό των ερευνητικών αποτελεσμάτων, στα οποία έχομε περιλάβει και το γενικότερο έργο της ?διακονίας? της Εκκλησίας, σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στα ?Δίπτυχα της Εκκλησίας της Ελλάδος?.

1. Βλ: α) ?ρθρ. 2 της απόφασης του Συμβουλίου 88/231/ΕΟΚ της 18ης Απριλίου 1988 ?για τη θέσπιση δεύτερου κοινοτικού προγράμματος δράσης υπέρ των μειονεκτούντων ατόμων (HELIOS), Ε.Ε. L 104/38/23.4.88.
β) α ντίστοιχη απόφαση 93/136/ΕΟΚ της 25ης Φεβρουαρίου 1993 για το τρίτο πρόγραμμα υπέρ των ΑΜΕΑ: HELIOS II, 1993-96.
γ) HELIOS II, ?Ευρωπαϊκός Οδηγός Ορθής Πρακτικής. Παροχή ίσων ευκαιριών στα ?τομα με ειδικές ανάγκες?, της Υπηρεσίας Επισήμων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Λουξεμβούργο 1996, σελ. 12 (ο ?Οδηγός? κυκλοφορεί στις 11 επίσημες γλώσσες της Ε.Ε.).
2. Βλ. απόφαση του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1974 ?περί καταρτίσεως του πρώτου προγράμματος κοινοτικής δράσεως για την επαγγελματική επαναπροσαρμογή των μειονεκτούντων ατόμων?, Ε.Ε. 1974, Α 80/30.
3. Βλ. σχετ.: Πρωτοβουλία ?HORIZON?. Ανακοίνωση (90/C), Ε.Ε. αριθ. C327/9/29.12.90.
4. Βλ.: α) Α. Αμηρά, ?Χρονίως πάσχοντες και κοινωνικός αποκλεισμός?, στο ?Διαστάσεις του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα?, τόμ. Β΄, Αθήνα 1996, σελ. 66.
β) Γ. Κρουσταλάκης, ?Παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες?, έκδ. του ιδίου, Αθήνα, σελ. 14. Στη μελέτη αυτή αναφέρονται (σελ. 13-15) και άλλες κατηγορίες ΑΜΕΑ.
5. Βλ.: ?Ευρωπαϊκό Οδηγό Ορθής Πρακτικής?, ό.π., σελ. 78.
Για το ποια, τελικά, πρόσωπα χαρακτηρίζονται ως ΑΜΕΑ, στο πλαίσιο της υπέρ αυτών δράσης της Ε.Ε., μπορούμε να χρησιμοποιούμε ως κριτήριο και τις εγκριτικές αποφάσεις χρηματοδότησης προγραμμάτων, με τα οποία επιδιώκεται η επαγγελματική κατάρτιση των ΑΜΕΑ, η σχολική και κοινωνική ένταξή τους και γενικότερα η επίτευξη ανάλογων στόχων. Μια σημαντική προσπάθεια ταξινόμησης των μειονεξιών, με σκοπό την αξιολόγηση της εργασιακής ικανότητας, αποτελεί η έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης: L? utilisation de la classification internationale des handicaps: deficiences, incapacites et desavantages dans l?evaluation des aptitudes professionnelles des personnes handicapees?, partie I ?Presentation generale?, partie II ?Les methodes d?evaluation et le catalogue des caracteristiques de travail?, εκδόσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, Strasbourg 1993.
6. α) Στο ψήφισμα της 31ης Μαϊου του 1990 σημειώνεται σχετικά: ? Για να προωθηθεί η ένταξη των μειονεκτούντων παιδιών και νέων στους διαφόρους τομείς της κανονικής εκπαίδευσης και για να βοηθηθούν τα άτομα αυτά να γίνουν αυτόνομα και ανεξάρτητα, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η συνεργασία μεταξύ όλων των οργανισμών που ασχολούνται με τα μειονεκτούντα παιδιά και τους νέους είτε οι οργανισμοί αυτοί παρέχουν σχολική ή επαγγελματική εκπαίδευση, [είτε] ψυχαγωγία, υγειονομική περίθαλψη (συμπεριλαμβανομένης της ψυχολογικής και παραϊατρικής) ή κοινωνικές υπηρεσίες?. (Ε.Ε. C162/2/3.7.90).
β) Επίσης στον ?Ευρωπαϊκό Οδηγό Ορθής Πρακτικής? τονίζεται ότι: ? Κάθε πολιτική για τα άτομα με ειδικές ανάγκες πρέπει να διαπνέεται από μια βασική αρχή το δικαίωμα πλήρους ένταξής τους στο καθημερινό κοινωνικό γίγνεσθαι και το δικαίωμα πλήρους πρόσβασης στο εκπαιδευτικό σύστημα. Σ? αυτά πρέπει να συμπεριλαμβάνονται ίσα δικαιώματα κατοικίας, δίκαιας αμοιβής, πλήρους πρόσβασης σε όλες τις υπηρεσίες, καθώς και το δικαίωμα να ορίζουν τη ζωή τους? όπως επιθυμούν. Πρέπει να παρέχεται στα άτομα με ειδικές ανάγκες η δυνατότητα να μοιράζονται τις ευθύνες, που συνεπάγεται το δικαίωμα ένταξης στο καθημερινό κοινωνικό γίγνεσθαι?. (ό.π. σελ. 16 και αναλυτικότερα σελ. 21-23).
7. Βλ. σχετ.:α) Χ. Νόβα - Καλτσούνη, ?Κοινωνικοποίηση. Η γένεση του κοινωνικού υποκειμένου?, εκδ. Guten­berg, Αθήνα 1996, σελ . 13-16.
β) Δ. Τσαούσης, ?Η κονωνία μας. Οργάνωση, Λειτουργία, Δυναμική?, εκδ. Gutenberg , Αθήνα 1997, σελ. 27 και 206.
γ) Για μια πρώτη ενημέρωση βλ. σχετ. A. Bandura, ?Κοινωνικοποίηση?, λήμμα στην Παιδαγωγική και Ψυχολογική ΕγκυκλοπαίδειαΛεξικό , τόμος 5, εκδ. ?Ελληνικά Γράμματα?, σελ. 2712-2714.
8. Βλ. σχετ.: Σκ. Παπαϊωάννου, ?Επαγγελματική εκπαίδευση και προσανατολισμός. Αναφορά σε άτομα με ειδικές ανάγκες?, εκδ. ?Γρηγόρη?, Αθήνα 1990, σελ. 60-68, 115-122.
9. Βλ. σχετ.: α) Σκ. Παπαϊωάννου, ό.π. σελ. 17.
β) Ψήφισμα του Συμβουλίου της 20ης Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τα άτομα με ειδικές ανάγκες, Ε.Ε.
C 12/13.1.1997: Κατευθυντήριες γραμμές, παράγρ. 3.β, σελ. 24.
10. Πρβλ.: Λ. Δελλασούδας, ?Η ειδική επαγγελματική κατάρτιση?, σειρά αυτοτελών δημοσιευμάτων περιοδικού ?Παρουσία? , Αθήνα 1992, σελ. 30-31.
11. Βλ. σχετ.: Λ. Δελλασούδας, ?Κοινοτική κοινωνική πολιτική και ειδική επαγγελματική κατάρτιση?, εκδ. Πανεπιστημίου ΑΘηνών: Βιβλιοθήκη Σ. Σαριπόλου, Αθήνα 1991. σελ. 137.
12. Βλ. σχετ.: A. Dobbins και T. J. de la Mare, ? Η μέτρηση της ακαδημαϊκής προόδου των μαθητών με ειδικές ανάγκες που φοιτούν σε γενικά σχολεία: ένα δύσκολο πρόβλημα?. ?ρθρο στο ?Συνεκπαίδευση παιδιών με και χωρίς προβλήματα μάθησης και συμπεριφοράς?, επιμ. Ε. Τάφα, εκδ. ?Ελληνικά Γράμματα?, Αθήνα 1997, σελ. 168-169.
13. Βλ. σχετ.: Σ. - Γ. Σούλης, ?Τα παιδιά με βαριά νοητική καθυστέρηση και ο κόσμος τους. ; ?τομα με πολλαπλές αναπηρίες?, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 1997, σελ. 201.
14. Βλ. σχετ.: Π. Ρούσος, ?Ψυχοκοινωνικά προβλήματα και σύγχρονοι νέοι: Η εκκλησιαστική εμπειρία?. Στα Πρακτικά του 2ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της Εταιρείας Παιδαγωγικών Επιστημών Κομοτηνής: ?Ψυχοκοινωνικά προβλήματα? , εκδ. ?Γραφίστας?, Κομοτηνή 1997, σελ. 38-39 και 41.
15. Βλ. σχετ.:α) ??ει τις ου θέλει εργάζεσθαι, μηδέ εσθιέτω?, Θεσσ. Β΄ γ΄ 10, ??και εργάζεσθαι ταις ιδίαις χερσίν υμών, καθώς υμίν παρηγγείλαμεν, ίνα περιπατήτε ευσχημόνως προς τους έξω και μηδενός χρείαν έχητε.?, Θεσσ. Α΄ δ΄ 11-12.
β) Π. Μπρατσιώτης, ?Χριστιανισμός και εργασία?, ανάτυπο από το περιοδικό ?Εκκλησία? , Αθήναι 1959.
γ) Δ. Σαβράμης, ?Η περί εργασίας διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου?, Αθήναι 1962.
16. Βλ. σχετ.: Π. Σινόπουλος, ?Εργασία με σχέσεις αλληλεγγύης οικογενειακού τύπου. Η οικογένεια ως μονάδα εργασίας του λαού της Παλαιάς Διαθήκης?, εκδ. Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, Αθήνα 1997, σελ. 72 και 76.
17. Βλ. σχετ. α) ό.π. υποσημείωση 6.
β) ό.π. HELIOS II, ?Ευρωπαϊκός οδηγός ορθής πρακτικής-Παροχή ίσων ευκαιριών στα ?τομα με Ειδικές Ανάγκες?. Στον Οδηγό αυτό, που συντάχθηκε από την Ομάδα Εμπειρογνωμόνων του προγράμματος ?HELIOS?, περιλαμβάνονται εκτός των άλλων και ?επισκόπηση των Πρότυπων Κανόνων του ΟΗΕ σχετικά με την ισότητα των ευκαιριών για τα ΑΜΕΑ? (σελ. 131-133). Τα θέματα στα οποία αναφέρονται οι ?Πρότυποι Κανόνες? του ΟΗΕ είναι τα εξής: ευαισθητοποίηση, ιατρική φροντίδα, αποκατάσταση, υπηρεσίες στήριξης, πρόσβαση, εκπαίδευση, απασχόληση, σταθερές αποδοχές και κοινωνική ασφάλιση, οικογενειακή ζωή και προσωπική ολοκλήρωση, πολιτιστική καλλιέργεια, ψυχαγωγία και αθλητισμός, θρησκεία, πληροφόρηση και έρευνα, χάραξη πολιτικής και προγραμματισμός, νομοθεσία, οικονομικές πολιτικές, συντονισμός εργασίας, οργανώσεις ΑΜΕΑ, κατάρτιση προσωπικού, εθνική εποπτεία και αξιολόγηση των προγραμμάτων ειδικών αναγκών και της εφαρμογής των Προτύπων Κανόνων, τεχνική και οικονομική συνεργασία, διεθνής συνεργασία.
γ) Λ. Δελλασούδας: (i) ? Κοινοτική εκπαιδευτική πολιτική και προοπτικές για την κοινωνική ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες?, εισήγηση στο σεμινάριο ?Η ελληνική εκπαίδευση στο κοινοτικό πλαίσιο? , εκδ. Ινστιτούτου Παιδαγωγικών Ερευνών του Λυκείου Βάσκα, Αθήνα 1990, σελ. 141-162. (ii) ?Κοινοτική κοινωνική πολιτική και ειδική επαγγελματική κατάρτιση?, ό.π. (iii) ? Η πορεία του επαγγελματικού προσανατολισμού των ΑΜΕΑ. Μια εμπειρία από τον ελβετικό χώρο?, άρθρο στον τιμητικό τόμο ?ΧΑΡΙΣ? (αφιέρωμα στον καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Ν. Μελανίτη), Αθήνα 1991, σελ. 343-360. (iv) ? Η ειδική επαγγελματική κατάρτιση?, ό.π.
18. Βλ.: α) Δ. Γεώργας, ?Κοινωνική Ψυχολογία?, τόμ. Α΄, έκδ. Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήνα 1986, σελ. 83, 100, 107.
β) Α. Δανασσής- Αφεντάκης, ?Εισαγωγή στην Παιδαγωγική?, τόμ. Α΄, εκδ. ?Μαυρομμάτη?, Αθήνα 1992, σελ. 237-251.
γ) Γ. Κρουσταλάκης, ? Διαπαιδαγώγηση. Πορεία ζωής?, Αθήνα 1985, σελ. 186.
δ) Ν. Πετρουλάκης, ?Ψυχολογία της προσαρμογής?, εκδ. ?Γρηγόρη?, Αθήνα 1984, σελ. 249-250.
ε) Γιάν. Χαραλαμπόπουλος, ?Ψυχοπαιδαγωγικά άρθρα και μελετήματα?, Αθήνα 1986, σελ. 80, 83-87.
ς) Κ. Χάρης, ?Παράγοντες αγωγής?, Παιδαγωγική και Ψυχολογική Εγκυκλοπαίδεια-Λεξικό , εκδ. ?Ελληνικά Γράμματα?, Αθήνα 1989, τόμ. 1, σελ. 73-75.
19. Βλ.: Λ. Δελλασούδας, ό.π. εισήγηση στην ημερίδα ?Εκκλησία και ΑΜΕΑ? .
20. Την μεταλλαγή αυτή αποτυπώνει χαρακτηριστικά και η επιγραμματική έκφραση: ?Από τον Καιάδα στον Αντικαιάδα? που έχει διατυπωθεί από τον καθηγητή της Παιδαγωγικής Ι. Μαρκαντώνη, σύμφωνα με δήλωση του ιδίου.
21. Για τον τρόπο ένταξης και των στάσεων των προσώπων εν γένει, στην κοινωνική ομάδα βλ.: α) Δ. Γεώργας, ?Κοινωνική Ψυχολογία?, τόμος Α΄, σελ. 120-309 & τόμος Β΄ σελ. 9-124. β) Ι. Μαρκαντώνης, ?Ανθρωπαγωγική?, τόμος Α΄, Αθήνα 1990, σελ. 202-205.

Το παγκόσμιο όραμα στην εκκλησιαστική ζωή και δράση

Το παγκόσμιο όραμα στην εκκλησιαστική ζωή και δράση

Αναστασίου, Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας,
Ἱεραποστολή στά ἴχνη τοῦ Χριστοῦ,Εκδόσεις Αποστολικής Διακονίας, Αθήνα, 2007, σελ. 292-302.

 

Ενώ όμως το παγκόσμιο όραμα δεσπόζει τόσο έντονα στη διδασκαλία και την λατρεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, δεν έχει αντίστοιχη στην καθημερινή πνευματικότητά της. Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς στην αυτοκριτική μας, οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι στα άμεσα εκκλησιαστικά ορθόδοξα ενδιαφέροντα κυριαρχούν συνήθως τα εθνικά ζητήματα των επιμέρους αυτοκεφάλων Εκκλησιών και το παγκόσμιο όραμα της διακηρύξεως του Ευαγγελίου παραμένει θαμπό και άτονο. Οι ιστορικοί λόγοι που μας οδήγησαν σ' αυτό υπήρξαν ασφαλώς σημαντικοί, αλλά δεν θα αναφερθούμε τώρα σε αυτούς. Η σημερινή πάντως πραγματικότητα μας επιβάλλει να επανεκτιμήσουμε αυτό που ήδη μας αποκαλύπτει η ορθόδοξη θεολογία που αποτελεί σταθερό πλαίσιο της ορθόδοξης λατρείας.

1. Διεθνοποίηση - Νέα παγκόσμια προβληματική. Η παλαιότερη γενιά έζησε τόσο τον «θερμό πόλεμο» (1940-45), όσο και τον «ψυχρό πόλεμο» με τον ανταγωνισμό των δύο υπερδυνάμεων. Με την κατάρρευση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού έληξε και ο δεύτερος και δημιουργήθηκαν στην ανθρωπότητα μεγάλες προσδοκίες για μια νέα περίοδο ειρήνης στον κόσμο. Αλλά δυστυχώς, αντί της «Νέας Τάξεως» που περιμέναμε, βρισκόμαστε μπροστά σε μία «Νέα Αταξία» με σωρεία νέων προβλημάτων να κυριαρχούν στην ανθρωπότητα και πολλές φορές να δημιουργούν χάος. Με νέες εστίες πολέμου σε διάφορες περιοχές του πλανήτη μας, με μετακινήσεις μεγάλων πληθυσμών, με νέες εξαπλώσεις των πυρηνικών όπλων, με νεοπαγή καθεστώτα που χρειάζονται καθοδήγηση και συμπαράσταση στη διαδικασία του εκδημοκρατισμού τους. Παράλληλα το χάσμα «Βορρά-Νότου» μεταξύ πλουσίων και φτωχών εντείνεται, ενώ η τρομοκρατία, η εξάπλωση χρήσεως ναρκωτικών, η καταστροφή του περιβάλλοντος συνιστούν νέες απειλές για την ανθρωπότητα. Το βασικό όμως χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι ότι τα προβλήματα αυτά έχουν γίνει πανανθρώπινα.

2. Συνεχώς και ποικιλοτρόπως επισημαίνεται σήμερα ότι προσχωρούμε προς μια παγκόσμια κοινότητα. Η επιστήμη, η τεχνική, τα μέσα ενημερώσεως, η τέχνη, το εμπόριο, η οικονομία κινούνται στις ημέρες μας σε παγκόσμια πλαίσια και διαμορφώνουν ένα νέο, οικονομικό πολιτισμό. Καθοριστικό επίσης ρόλο παίζουν στη διεθνή σκηνή οι 2.000 πολυεθνικές και τα διεθνή δίκτυα ενημερώσεως. Οι αλληλεπιδράσεις εθνικών παραδόσεων και τοπικών πολιτισμών, που δεν έλειψαν βέβαια στο παρελθόν σήμερα είναι πιο έντονες. Νέα προβλήματα έχουν αναφανεί, που από την πρώτη στιγμή έχουν οικουμενικές διαστάσεις, όπως το οικολογικό ζήτημα με τις πολλές, άμεσης κρισιμότητος, πλευρές του, τα θέματα που τίθενται από την αναπτυσσόμενη βιοηθική και την ευγονική. Οι συνθήκες που διαμορφώνονται από την εισβολή των ποικίλων προϊόντων και εφαρμογών των ηλεκτρονικών υπολογιστών και του διαδικτύου στην κοινωνική και ιδιωτική μας ζωή, τείνουν να αλλοιώσουν όχι μόνο τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και αυτήν την φύση της ανθρώπινης ζωής.

Συγχρόνως και τα παλαιότερα προβλήματα, όπως η κοινωνική εκμετάλλευση, η κοινωνική αδικία, η εγκληματικότητα, παίρνουν νέες μορφές και διαστάσεις σε πολυεθνικά και διαπολιτιστικά επίπεδα. Η παγκοσμιοποίηση αυτή των προβλημάτων απαιτεί νέα προσέγγιση τους από τις εθνικές ηγεσίες, όσο και από την «κοινή γνώμη», που κατά κανόνα δεν έχουν συνειδητοποιήσει το πολυδιάστατο μέγεθός τους και παραμένουν απορροφημένοι από τα «δικά τους» εσωτερικά προβλήματα στην αντιμετώπισή τους απαιτούν πλέον ολική προσέγγιση. Αποτελούν νέες προσκλήσεις για τη θεολογία και την εκκλησιαστική συνείδηση και δράση. Συνιστούν τον νέο, παγκόσμιο, πολύμορφο πολιτισμό, μέσα στον οποίο καλούμεθα να κηρύξουμε το χριστιανικό μήνυμα, πολιτισμό τον οποίο το Ευαγγέλιο πρέπει να προσανατολίσει και να μεταμορφώσει.

Στις καινούργιες παγκόσμιες συνθήκες, οι πιστοί δεν αιφνιδιαζόμαστε. Ήδη η διδασκαλία και η λατρεία της Εκκλησίας μας έχουν ανοίξει οπτικό πεδίο και την εμβέλεια της καρδιάς της οικουμένης. Οι νέες μάλιστα δυνατότητες, να αντιμετωπίζουμε από κοινού τα παγκόσμια αυτά ζητήματα μαζί με ανθρώπους από άλλους πολιτισμούς, βασισμένους σε άλλες θρησκευτικές πεποιθήσεις, μας δίνει την ευκαιρία μιας νέας μαρτυρίας του Ευαγγελίου, σε νέες συνθήκες, με νέους τρόπους, διεισδύοντας σε περιβάλλοντα και επηρεάζοντας νοοτροπίες που μέχρι τώρα ήταν κλειστές στον Χριστιανισμό. Διότι το Ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού δεν αναγγέλλεται μόνο με τους κλασικούς «διδακτικούς», κηρυκτικούς τρόπους, αλλά και ως πρόταση των αρχών του, της λογικής του θείου Λόγου στην αντιμετώπιση των νέων προβλημάτων, με την μεταφορά του περιεχομένου του ως προσωπικού βιώματος από εκείνους που το έχουν ολόψυχα δεχτεί και ζουν εν Χριστώ. Εδώ όμως προβάλλει έντονα η ανάγκη δημιουργίας νέων κωδίκων επικοινωνίας με το παγκόσμιο περιβάλλον και το χρέος κλήρου και λαού να σκεπτόμαστε και να ενεργούμε μέσα από μια προοπτική «καθολική» και εσχατολογική .

2. Προς νέους κώδικες επικοινωνίας. Στη διαδικασία της μεταφοράς του Ευαγγελίου στη σύγχρονη οικουμένη θα πρέπει προσεκτικά να μελετηθεί η σχέση και ο συντονισμός πομπού- δέκτη και ακόμη η σχέση μηνύματος και κώδικα μεταφοράς του και αποδοχής του. Κάθε πολιτισμός έχει τους δικούς του τρόπους και «κώδικες επικοινωνίας», που βασίζονται και καθορίζονται κυρίως από τους δέκτες, τις συνθήκες ζωής, τις δομές σκέψεως, τους νέους προβληματισμούς της κάθε κοινωνίας, στην περίπτωσή μας της νέας διαμορφούμενης παγκόσμιας κοινότητας. Αυτοί οι κώδικες επικοινωνίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ανοίγματα ή απειλές, αλλά ως μια νέα γλώσσα μεταφοράς των αιωνίων μηνυμάτων του Ευαγγελίου.

Για την ορθή αντιμετώπιση του θέματος αυτού θα χρειασθεί να συνειδητοποιήσουμε εντονότερα ότι το κέντρο του μηνύματός μας είναι « Ὁ ὤν καί ὁ ἦν καί ἐρχόμενος, ὁ παντοκράτωρ» (Αποκ. 1, 8). Σε πολλές περιπτώσεις, ο ορθόδοξος προσανατολισμός μας στη μεταφορά του ευαγγελικού μηνύματος στρέφεται στο παρελθόν, στην περιγραφή των θαυμάτων που έχει επιτελέσει ο Θεός χάριν της ανθρωπότητος . Αλλά παράλληλα μ' αυτή την πλευρά, το Ευαγγέλιο αναφέρεται πάντοτε στο εκάστοτε σήμερα και στα τελικά στα ερχόμενα, στα έσχατα. Χωρίς αυτήν τη σαφή εσχατολογική προοπτική, το κήρυγμα του Ευαγγελίου χάνει τη θέρμη, την απήχηση και την αλήθεια του. Η βασιλεία του Θεού, που έχει ήδη έλθει, έρχεται και αναμένεται οριστικά να έλθει, παραμένει ο πυρήνας του χριστιανικού μηνύματος.

Για την κατανόηση και προσέγγιση των σύγχρονων αποδεκτών, που θα διαμορφώσουν τον νέο κώδικα επικοινωνίας, βασικός και πρωταρχικός είναι ο ρόλος των συνειδητών λαϊκών μελών της Εκκλησίας, που άμεσα ασχολούνται με τη σύγχρονη επιστημονική, οικονομική και κοινωνική προβληματική. Αποτελεί ιδιαίτερη ευλογία του Θεού ότι στα πιο προωθημένα φυλάκια της σύγχρονης επιστήμης βρίσκονται λαϊκοί με βαθιά και ουσιαστική χριστιανική ζωή. Η εμπειρία, οι σκέψεις, η μέθοδος, οι διαισθήσεις τους, αποτελούν πολύτιμο υλικό για τη διαμόρφωση των νέων κωδίκων επικοινωνία με τον σύγχρονο κόσμο. Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους της καλλιτεχνικής ευαισθησίας, της πολιτικής, της δημοσιογραφίας, των μέσων ενημερώσεως. Όλοι αυτοί, άνδρες και γυναίκες, που βρίσκονται στην καρδιά των αναζητήσεων και αρθρώνουν τους νέους προβληματισμούς, είναι πολύτιμοι συνεργοί στη μεταφορά του Ευαγγελίου. Και πρέπει ουσιαστικά να κληθούν να συμμετάσχουν σ' αυτήν. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση νέων κωδίκων επικοινωνίας μέσα στον νέο παγκόσμιο πολιτισμό και στην ορθή χρήση τους ασφαλώς θα είναι αποφασιστική πολύτιμη.

Το Ευαγγέλιο της σωτηρίας, που απευθύνεται στους πάντες και μεταμορφώνει τα πάντα, δεν μπορεί να αναγγέλλεται μόνο από την τάξη των κληρικών. Όλοι οι πιστοί, που με το βάπτισμα και τη Θεία Ευχαριστία μετέχουν στο σταυρό και στην ανάσταση του Χριστού, καλούνται και οφείλουν να μετάσχουν στη μεταφορά αυτή του ευαγγελικού μηνύματος στον σύγχρονο κόσμο. Αυτό που γίνεται στην αγρυπνία του Πάσχα αποτελεί τον βασικό συμβολισμό της διαδόσεως του χριστιανικού μηνύματος. « Δεῦτε λάβετε φῶς ἐκ τοῦ ἀνέσπερου φωτός», πρωτοψάλλει ο αρχιερεύς ή ο πρεσβύτερος. Όλοι όμως στη συνέχεια παίρνουν και δίνουν το αναστάσιμο φως: άνδρες και γυναίκες όλων των ηλικιών, κάθε μορφωτικής ή πνευματικής στάθμης. Τελικά, αυτός ο σύγχρονος κόσμος, που συχνά τον ταλαιπωρεί η τρέλλα και η οσμή του θανάτου, περιμένει να ακούσει και να μάθει πώς η βεβαιότητα της Αναστάσεως μπορεί να διαπεράσει το έρεβος των αγωνιών του και να δώσει νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη, ελπίδα, πλούτο αγάπης και δύναμη ζωής.

Η ιεραποστολική δραστηριότητα είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη νέα προβληματική. Στο παρελθόν, όταν το Ευαγγέλιο εισερχόταν σ' έναν πολιτισμό και διαμορφωνόταν η τοπική Εκκλησία, η ίδια, στο διάστημα της αναπτύξεώς της, άλλα στοιχεία υιοθετούσε, αλλά τα απέρριπτε και άλλα τα μεταμόρφωνε (1) . Με ανάλογο τρόπο, και στον νέο, διαμορφούμενο πολιτισμό, η Εκκλησία άλλοτε θα πρέπει να κινείται έναντι του κόσμου με διάθεση «κοινωνίας», άλλοτε σε μορφή αντιθέσεως, άλλοτε προσπαθώντας να δώσει ένα νέο προσανατολισμό.

3. Εναρμόνιση τοπικού και παγκοσμίου χρέους. Τα ανωτέρω γίνονται εύκολα αποδεκτά στον σύγχρονο κόσμο, αλλά κατά κανόνα τα ενδιαφέροντά μας περιορίζονται στον τοπικό, εθνικό χώρο. Εκπληκτική καχεξία παρουσιάζεται όταν καλούμεθα να ζήσουμε με το παγκόσμιο όραμα σε νέα περιβάλλοντα υπερβαίνοντας τα κλασικά σύνορα των εκ παραδόσεως ορθοδόξων χωρών και λαών.

Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν καταβληθεί σοβαρές προσπάθειες και έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος για να συνειδητοποιηθεί η οικουμενική διάσταση και αποστολική ευθύνη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο τίτλος του πρώτου ιεραποστολικού μανιφέστου «Αδιαφορία για την ιεραποστολή σημαίνει άρνηση της Ορθοδοξίας», δεν ηχεί πια περίεργα και αιρετικά. Το χρέος της ανά την οικουμένη ιεραποστολής έχει σήμερα θεολογικά δικαιωθεί. Το γρανιτένιο όμως «αλλά» -η απορρόφηση από τις άμεσες τοπικές, τις «δικές μας» ανάγκες- αναστέλλει την ορθόδοξη οικουμενική ιεραποστολική δράση. Μια από τις πιο επικίνδυνες αναστολές στο άνοιγμα στη σύγχρονη οικουμενική αποστολική ευθύνη των Ορθοδόξων δημιουργεί κάθε φορά η λαϊκή παροιμία: «Όταν διψά η αυλή σου μη ρίχνεις το νερό έξω». Έτσι όλες οι δυνάμεις απορροφώνται από την «αυλή μας»- που κατά κανόνα προσδιορίζεται με εθνικά ή τοπικά κριτήρια. Μόνο λιγοστές σταγόνες- κι αυτές μάλλον λόγω εξατμίσεως- ποτίζουν άλλες «αυλές». Η κοσμική αυτή λογική αποτελεί μια από τις κρυφές αδυναμίες και αμαρτίες της νεότερης Ορθοδοξίας. Δεσπόζει δε σε διάφορα επίπεδα: της ενορίας, της μονής, της επισκοπής, της αυτοκέφαλης τοπικής Εκκλησίας. Σε άλλες ευκαιρίες έχουμε επανειλημμένα προσπαθήσει να αντιμετωπίσουμε αυτό το επιχείρημα, που σαν ανίκητος «ιός» αρρωσταίνει το Σώμα της Εκκλησίας με συνεχείς λοιμώξεις τοπικισμού, οι οποίες οδηγούν ένα μεγάλο μέρος της σε αναπνευστική ανεπάρκεια και αδράνεια (2) .

Η ορθή κατανόηση και βίωση του αποστολικού μας χρέους τόσο στο τοπικό πλαίσιο, όσο και στο οικουμενικό, αποτελούν πρωταρχικό αίτημα της σύγχρονης ορθόδοξης ζωής. Κάθε μορφή πολώσεως μεταξύ των δύο, τοπικότητος και καθολικότητος της Εκκλησίας, πιστεύει ότι οδηγεί σε μια λανθασμένη πνευματικότητα, η οποία τελικά αρνείται το ορθόδοξο φρόνημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα πρέπει να σπεύσουμε σε ιεραποστολικά νέα σύνορα. Αλλά επιβάλλει όλο και περισσότεροι, νέοι και ώριμοι, να παίρνουν τέτοιες αποφάσεις. Κυρίως όμως το ζητούμενο είναι, πώς το παγκόσμιο όραμα του κηρύγματος του Ευαγγελίου θα μας εμπνέει στην επιτέλεση του ιεραποστολικού μας χρέους εκεί όπου μας έχει οδηγήσει το θέλημα του Θεού και πώς να συμμετέχουμε ενεργητικά, με τη σκέψη, την προσευχή, την πρακτική συμβολή μας, στη βίωση και συνειδητοποίηση αυτού του οικουμενικού οράματος μέσα στις Εκκλησίες μας.

Ακόμη και μέσα στην απόλυτη ησυχία της ασκήσεως στην έρημο, ένας από τους αγίους του αιώνα μας, ο άγιος Σιλουανός, προσευχόταν: «Κύριε, δώσε σ' όλους τους λαούς της γης να γνωρίζουν την αγάπη σου και την γλυκύτητα του Αγίου Πνεύματος για να λησμονήσουν τον πόνο της γης, να εγκαταλείψουν κάθε κακό, να προσκολληθούν με αγάπη σε Σένα για να ζήσουν ειρηνικά, κάνοντας το θέλημά Σου για τη δική Σου δόξα». Και σε άλλη ευκαιρία: «Κύριε, αξίωσέ με να κλαίω για τον εαυτό μου και για ολόκληρο τον κόσμο. Για να σε γνωρίσουν όλοι οι λαοί και να ζήσουν αιώνια μαζί Σου».

Σε κάθε τοπική Ορθόδοξη Εκκλησία θα χρειασθεί να υπάρξει ένας οργανωμένος τομέας που θα ασχολείται με τη συνεργασία, τη στήριξη και βοήθεια των περισσότερο αδυνάτων Ορθοδόξων Εκκλησιών. Ανάλογα με τα χαρίσματα της κάθε Εκκλησίας, η οποία μπορεί να βοηθήσει την άλλη. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας έχουν εντάξει στις δραστηριότητές τους την εξωτερική ιεραποστολή. Στις Εκκλησίες της Ελλάδος και της Φιλλανδίας αναπτύσσονται τις τελευταίες δεκαετίες σημαντικές πρωτοβουλίες εξωτερικής ιεραποστολής. Το Ορθόδοξο Ιεραποστολικό Κέντρο της Αμερικής, που έχει οργανωθεί με διορθόδοξο χαρακτήρα, αποτελεί ιδιαίτερη ευλογία στην πραγματοποίηση του οράματος και σχεδίου που είχε για πρώτη φορά αναγγελθεί και καλλιεργηθεί στα πλαίσια των νεανικών πρωτοβουλιών «Συνδέσμου» -« Πορευθέντες », στις αρχές τις δεκαετίας του 1960. Κάτι αντίστοιχο θα πρέπει να αποτελέσει βασικό τομέα σε κάθε Ορθόδοξη Εκκλησίας, για τη βοήθεια των Ορθοδόξων Εκκλησιών που βρίσκονται σε μεγαλύτερη ανάγκη.

Εκ πρώτης όψεως αυτή η πρόταση φαίνεται «νεωτεριστική», εντούτοις ανήκει σε μια πολύ παλαιά πατερική εντολή: Κατά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, «τόν Ἐκκλησίας προεστῶτα οὐκ ἐκείνης μόνης κήδεσθαι δεῖ τῆς παρά τοῦ Πνεύματος ἐγχειρισθείσης αὐτῷ, ἀλλά καί πάσης τῆς κατά τήν οἰκουμένην κειμένης∙ καί ταῦτα ἀπό τῶν ἱερῶν ἐμάνθανεν εὐχῶν . Εἰ γάρ τάς εὐχάς ποιεῖσθαι δεῖ, φησίν, ὑπέρ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας τῆς ἀπό περάτων ἕως περάτων τῆς οἰκουμένης, πολλῷ μᾶλλον καί τήν πρόνοιαν ὑπέρ ἁπάσης αὐτῆς ἐπιδείκνυσθαι δεῖ, καί ὁμοίως ἁπασῶν κήδεσθαι, καί μεριμνᾶν πάσας» (3).

Ας μου επιτραπεί στο σημείο αυτό και μια σημείωση προσωπική. Η εμπειρία των τελευταίων χρόνων στην Αλβανία που έχει φανερώσει τι εκπλήξεις μας επιφυλάσσει ο Θεός στην προσπάθειά μας να βιώσουμε το παγκόσμιο όραμα της διαδόσεως του Ευαγγελίου. Στη πρώτη φάση της ιεραποστολικής αναζητήσεως και διακονίας, το « ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς » είχε περισσότερο χρωματισθεί από έννοιες γεωγραφικές- τα βάθη της Αφρικής ή της Ασίας. Ποτέ δεν είχα φανταστεί ότι τα «έσχατα της γης» ήταν γεωγραφικά τόσο κοντά: Στην Αλβανία, όπου επί δεκαετίες βασίλευε η πνοή του ʼδη, εκεί όπου είχαν σταυρώσει ξανά τον Χριστό και τον είχαν θάψει, στο δεύτερο ήμισυ του 20 ου αι., διακηρύσσοντας πανηγυρικά με δηλώσεις Συνεδρίων και διατάξεις του Συντάγματος της χώρας ότι ο Θεός είχαν σκοτώσει και τον άνθρωπο, διαστρέφοντας τις ανθρώπινες συνειδήσεις και διαλύοντας τελικά την ανθρώπινη ελευθερία και κοινωνία.

Η Αλβανία, πιστεύω, αποτελεί σήμερα ένα μικρόκοσμο στον ευρύτερο μακρόκοσμο της σύγχρονης οικουμένης, στην οποία οι Ορθόδοξοι καλούνται να στείλουν καλούνται να δώσουν το μήνυμά τους. Η πλειοψηφία του πληθυσμού ανήκει σε εκ παραδόσεως- προ του κομμουνισμού- μουσουλμανικές οικογένειες, κάτι που τον πλησιάζει στις συνθήκες με τις οποίες αντιμετωπίζουν τα παλαιά Ορθόδοξα Πατριαρχεία. Τα ευρύτερα στρώματα του λαού, αλλά και της νέας γενιάς, είναι ακόμη διαποτισμένα από τις θεωρίες του αθεϊσμού, που επί πενήντα περίπου χρόνια δέσποζε στη χώρα, στοιχείο που την κάνει να συγγενεύει με τις άλλες περιοχές που επηρεάσθηκαν από τον υπαρκτό σοσιαλισμό. Με τις σύγχρονες δημοκρατικές και οικονομικές αλλαγές συντελείται μια ταχύτατη εκκοσμίκευση και δημιουργούνται προβληματισμοί και καταστάσεις που αντιμετωπίζουν οι Ορθόδοξες Εκκλησίες που ζουν στον δυτικό πολιτιστικό χώρο. Μόνο που οι οικονομικές συνθήκες είναι τόσο περιορισμένες, ώστε εμφανίζονται φαινόμενα γνωστά κυρίως στον τρίτο κόσμο.

Στην δραστηριότητα που αναπτύσσεται από τις διάφορες θρησκευτικές κοινότητες φαίνεται η αδυναμία της ανά τον κόσμο Ορθοδοξίας να συμπαρασταθεί όπως θα έπρεπε στις τεράστιες ανάγκες μιας Εκκλησίας που είχε πλήρως διαλυθεί και που ανασυγκροτείται από την τέφρα του πενηντάχρονου διωγμού. Ενδεικτικά μόνο περιορίζομαι να αναφέρω ότι τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, που είναι περίπου το 10% του πληθυσμού, λιγότερο από το ήμισυ των Ορθοδόξων, την βοηθούν στην αναδιοργάνωσή της 300 ξένοι ιερείς, μοναχοί και μοναχές και εκατοντάδες λαϊκοί. Τους Προτεστάντες, που δεν φτάνουν ούτε το 1% 450 ξένοι ιεραπόστολοι, τους Μουσουλμάνους χιλιάδες ξένοι, ενώ την Ορθόδοξη Εκκλησία μόνο 6 κληρικοί, τρεις μοναχές, τρεις λαϊκοί και τρεις λαϊκές. Ανέφερα αυτούς τους αριθμούς, διότι αντικατοπτρίζουν συμβολικά πόσο άλλες χριστιανικές κοινότητες σπεύδουν σε μια περιοχή ανάγκης και πόσο μεγάλη εμφανίζεται η αδράνεια πολλών τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών. Βέβαια, η θεία χάρις, η πάντοτε «τά ἀσθενῆ θεραπεύουσα καί τά ἐλλείποντα ἀναπληροῦσα», παρέχει με άλλους τρόπους μια εκπληκτική ευλογία στην ανασυγκρότηση εκ των ερειπίων και την ανάπτυξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αλβανία.

Ας συνοψίσουμε: Το παγκόσμιο όραμα είναι το ορθό πλαίσιο για καθετί που κάνουμε ή μεταδίδουμε στο τοπικό, το ενοριακό πεδίο. Δεν υπάρχει αληθινή προσφορά του Ευαγγελίου χωρίς να έχει ως προοπτική το οικουμενικό αυτό όραμα. Δεν πρόκειται για κάτι που βλέπουμε ως θεατές, αλλά για ένα πεδίο υπάρξεως, σκέψεως, ενέργειας, μέσα στο οποίο ζούμε. Όποιος προσβλέπει δοξολογικά στο μυστήριο της Αγίας Τριάδος, του «παντοδυνάμου Θεού, του Δημιουργού και συντηρητή του παντός» αυτός ενδιαφέρεται για «τα πάντα». Όποιος συσσωματώνεται με τον Χριστό, σκέπτεται και νιώθει όπως Εκείνος. Όποιος δέχεται το ʼγιο Πνεύμα, εμπνέεται από την παγκοσμιότητα της ενεργείας Του. Στην αρχή κάθε ορθόδοξης ακολουθίας απευθυνόμαστε στο Πανάγιο Πνεύμα και ζητούμε να έλθει και να σκηνώσει «ἐν ἡμῖν». Αυτό όμως τελικά σημαίνει την ετοιμότητά μας να συντονισθούμε με την δική Του εμβέλεια παρουσιάσεως και δράσεως. Ο πνευματοφόρος άνθρωπος σκέπτεται, νιώθει, ενεργεί με καθολική προοπτική. Ο στοχασμός, η προσευχή του, τα ενδιαφέροντά του, οι προσπάθειές του έχουν πανανθρώπινο ορίζοντα. Το ʼγιο Πνεύμα, ως « πνοή βιαία», παρασύρει τα στεγανά του μικρού εαυτού μας και ανοίγει την ψυχή μας στην οικουμένη. Όλοι οι πνευματοφόροι, άνδρες και γυναίκες, με πρώτους τους Αποστόλους, έζησαν με αυτόν τον τρόπο την παρουσία του Πνεύματος στη ζωή τους. Το ʼγιο Πνεύμα δεν προσφέρεται για ατομική κτήση ή απόλαυση. ʼμεσο επακόλουθο της πνευματικής ζωής είναι η ιεραποστολική μαρτυρία.

Περίληψη του θέματός μας και συνεχή υπενθύμισή του μπορεί να αποτελέσει ο Ψαλμός με τον οποίο αρχίσαμε. «Ὁ Θεός οἰκτειρήσαι ἡμᾶς και εὐλογήσαι ἡμᾶς, ἐπιφάναι τό πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καί ἐλεήσαι ἡμᾶς», ικετεύουμε επίμονα στις καθημερινές δεήσεις μας. Αλλά μια γνήσια ορθόδοξη πνευματική ζωή συντελείται στο ευρύτερο παγκόσμιο πλαίσιο, που προσδιορίζει η συνέχεια του Ψαλμού. Ο σκοπός και η προοπτική μας ας παραμένουν « τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τήν ὁδόν σου, ἐν πᾶσι ἔθνεσι τό σωτήριόν σου. Ἐξομολογησάσθωσαν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομολογησάσθωσαν σοι λαοί πάντες» (Ψαλ . 66, 3-4). Ας προσθέσουμε κι αυτούς τους στίχους στο τέλος της καθημερινής διηγήσεώς μας. Μέσα στο νέο φως που έχει δώσει σ' αυτούς τους στίχους το γεγονός της αναστάσεως του Χριστού και τη καθόδου του Αγίου πνεύματος στην Πεντηκοστή, καθώς και η μαρτυρία των αγίων είκοσι αιώνων που έζησαν τον Ευαγγέλιο. «Ἐξομολογησάσθωσαν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομολογησάσθωσαν σοι λαοί πάντες».

Οἱ ἐκδηλώσεις τοῦ κακοῦ ἤ Σκέψεις μέ ἀφορμή τήν διήγηση τοῦ δαιμονισμένου τῶν Γεργεσηνῶν

 

 

 

 

 

Οἱ ἐκδηλώσεις τοῦ κακοῦ ἤ Σκέψεις μέ ἀφορμή τήν διήγηση τοῦ δαιμονισμένου τῶν Γεργεσηνῶν

πατρός Ἀγαθαγγέλου Κ. Χαραμαντίδη 

Στά ἑλληνικά οἱ λέξεις "σύμβολον" καί "διάβολος" προέρχονται ἀπό τήν ἴδια ρίζα, καί γι' αὐτό ἐκφράζουν πολύ ἐντονότερα πραγματικότητες ἀντίθετες. Ὁ διάβολος (δια-βάλλω) εἶναι ἐκεῖνος πού διαιρεῖ, πού χωρίζει, κόβει κάθε ἐπικοινωνία καί κατεβάζει τό ὄν στή ἐσχάτη μοναξιά. Ἀντίθετα, τό σύμβολον (συν-βάλλω) συνδέει, κατασκευάζει μιά γέφυρα, ἀποκαθιστᾶ τήν ἐπικοινωνία.

Ἡ διήγησις τοῦ δαιμονισμένου τῶν Γεργεσηνῶν φανερώνει μέ ἀνάγλυφο τρόπο τήν φύση τοῦ Κακοῦ. Ὁ Χριστός κάνει στό δαιμόνιο μιά τρομερή ἐρώτηση: "Τί ὄνομά σοι;" Γιά τήν ἰουδαϊκή νοοτροπία, τό ὄνομα ἑνός πράγματος ἤ ἑνός ὄντος ἐκφράζει τήν οὐσία του, καί τό ἀρχαῖο ἀπόφθεγμα "nomen est omen" βλέπει μέσα στό ὄνομα τήν ἔκφρασι τοῦ προσώπου καί τῆς τύχης του. Ἡ ἐρώτηση τοῦ Ἰησοῦ ἐσήμαινε λοιπόν: "Ποιός εἶσαι, ποιά εἶναι ἡ φύσις σου, τό κρυμμένο εἶναι σου;" Καί τό διαμόνιο ἀπαντᾶ "Λεγεών ὄνομά μοι, ὅτι πολλοί ἐσμέν".

Αὐτό τό ἀπότομο πέρασμα ἀπό τόν ἑνικό στόν πληθυντικό, ἀπό τό "μοί" στό "ἐσμέν" ἀποκαλύπτει τήν δράση τοῦ Κακοῦ μέσα στήν εὔθραυστη καί μή συνειδητή ἀκόμη ἑνότητά του, θραύεται, σπάζει σέ κομμάτια μεμονωμένα, καί αὐτό εἶναι ἡ κόλαση. Ὁ ἑλληνικός Ἅδης, ὅπως καί ὁ ἑβραϊκός Σεόλ σημαίνουν καί οἱ δύο αὐτόν τό σκοτεινό τόπο, ὅπου, ἡ μοναξιά καταντᾶ τόν ἄνθρωπο στήν ἀκραία πτωχεία τοῦ δαιμονικοῦ ἀπομονωτισμοῦ . Θά μπορούσαμε νά παραστήσωμε τόν Ἅδη σάν ἕνα κλουβί κατασκευασμένο ἀπό καθρέπτες· μέσα ἐκεῖ δέν μπορεῖ κανείς νά ἰδεῖ παρά τό δικό του πρόσωπο, πού πολλαπλασιάζεται ἐπ' ἄπειρον καί κανένα ἄλλο βλέμμα δέν ἔρχεται νά τό κοιτάξει.

Τά 'Αποφθέγματα τοῦ ἁγίου Μακαρίου δίδουν μιά συναρπαστική περιγραφή αὐτῆς τῆς μοναξιᾶς. Οἱ δέσμιοι εἶναι δεμένοι πλάτη μέ πλάτη καί μόνο μιά μεγάλη προσευχή τῶν ζωντανῶν τούς χαρίζει μιά στιγμή ἀναπαύσεως: "Ὅσο χρόνο διαρκεῖ ἕνα ἀνοιγόκλειμα τῶν ματιῶν βλέπομε τίς μορφές μας ὁ ἕνας τοῦ ἄλλου.......".

Ἀντιθέτως, ἀπέναντι σ' αὐτή τή δράση τοῦ Κακοῦ, ὁ Ἀπόστολος Παῦλος παρουσιάζει τή δράση τοῦ Χριστοῦ: "ὅτι εἷς ἄρτος (ὁ Χριστός), ἕν σῶμα οἱ πολλοί ἐσμέν" καί μέσα στήν εὐχαριστιακή κοινωνία γίνεται τό ἕν ἀπό ὅλους πού ἀνεκεφαλαιώθηκαν ἐν Χριστῷ κατά τήν εἰκόνα τῆς τριαδικῆς κοινωνίας· ὁ Θεός, ἕνας καί ταυτόχρονα τριάς, ἡ ἑνότης μέσα στό πολλαπλοῦν.

Ἐντελῶς φυσικά, λοιπόν, ἡ Εὐχαριστία τοποθετεῖται στήν καρδία ἀκριβῶς τῆς Ἐκκλησίας καί ἀποκαλύπτεται γεννήτρια τῆς ἑνότητος πού διεκηρύχθη προσεφέρθη καί ἐβιώθη. Εἶναι ἕνα χρυσοφόρος ὄγκος χωρίς τήν παραμικρή ρωγμή, πού ἀποτελεῖ τό εἶναι (esse) τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἀρχαιότερη ἐπίκληση "Μαράνα-θά" (Ἔρχου Κύριε) ἔκλεινε μιά λειτουργική προσευχή καί ἀναφερόταν στή Παρουσία,τήν εὐχαριστιακή ἔλευση τοῦ ἀναστάντος Κυρίου. Ὁ Θεός ἔρχεται νά προσφερθεῖ ὡς τροφή καί καταναλίσκομε τήν οὐσία του, τήν ἀγάπη, τήν "ἄφθαρτον ἀγάπην". Ἡ εὐχαριστιακή κοινωνία ἐνεργεῖ μιάν οὐσιαστική μετοχή στόν ὅλο Χριστό·

Ἡ ἕνωση, αὐτό τό "ἕν μετά Χριστοῦ", πού ζοῦμε μέσα στήν Εὐχαριστία, καθορίζει τόν εὐχαριστιακό χαρακτήρα τῆς πνευμα-τικῆς ζωῆς. Ἡ ἀδιάκοπη κοινωνία μέ τόν Χριστό καί τό σῶμα του- τούς ἀνθρωπους -γίνεται μιά αὔξησις ἐν ὁλοκλήρου θετική: "οὐδενί γάρ μέσῳ διεγείρεται ἡ κεφαλή καί τό σῶμα". Κάθε τί πού μετέχει τοῦ Θεοῦ, εἰς τόν ὁποῖον ὑπάρχει τό ναί, ὁμολογεῖ ἕνα ναί ὁλόκληρο στή ζωή, στό εἶναι· ὁμολογεῖ ἕνα ναί ὁλόκληρο στή ζωή, στό εἶναι· ἀντιθέτως δέν ὑπάρχει παρά τό ὄχι στόν Σατανᾶ, καί αὐτή ἡ ἀπόρριψη, καθορίζει τόν τόπο ἀπ' ὅπου ὁ Θεός εἶναι ἀποκλεισμένος· ἄρνηση, μηδέν, κόλαση.

 

Ἀπό τίς πολλές ἐκδηλώσεις τοῦ Κακοῦ, μποροῦμε νά ξεχωρίσωμε τρεῖς ὄψεις χαρακτηριστικές: τόν παρασιτισμό, τήν ἀπάτη καί τήν παρῳδία. Ὁ Πονηρός ζεῖ ὡς παράσιτο πάνω στό ὄν πού δημιούργησε ὁ Θεός σχηματίζοντας ἕνα τερατῶδες σάρκωμα, ἕνα δαιμονικό οἴδημα. Ἀπατεώνας καθώς εἶναι, ἐποφθαλμιᾶ τίς θεῖες ἰδιότητες, ὑποκαθιστᾶ στήν ὁμοιότητα τήν ἰσότητα: " καί ἔσεσθε ὡς Θεοί", ἴσοι μέ τόν Θεό. Τέλος, φθονερός παραχαράκτης , παρωδεῖ τόν Δημιουργό καί οἰκοδομεῖ τό δικό του Βασίλειο χωρίς Θεό, πού εἶναι μιά ἀντίστροφη μίμηση.

Οἱ φιλόσοφοι δέν πέτυχαν ποτέ νά διαλευκάνουν τό πρόβλημα τοῦ Κακοῦ, μᾶλλον τό ἔκαναν πιό περίπλοκο. Ἀντιστρόφως τό κακό δέν εἶναι ποτέ πρόβλημα γιά τούς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Τό ζήτημα δέν εἶνα νά κάνῃ κανείς θεωρίες περί Κακοῦ, ἀλλά νά πολεμᾷ τόν Διάβολο. Ἡ προσευχή ἑνός ἁγίου θά ἦταν: Προφύλαξέ μας ἀπό κάθε μάταιη θεωρία περί τοῦ Κακοῦ καί γλύτωσέ μας ἀπό τόν Διάβολο. Παρόμοια ἡ Βίβλος δέν ὁμιλεῖ γιά ἠθικές ἀρχές, πού ἀφοροῦν στό καλό καί τό κακό, ἀλλ' ἀποκαλύπτει τόν Θεό καί ἀναφέρει τόν ἀντίπαλο· καταγγέλλει ἐπίσης τόν "ἄνθρωπο τῆς ἀνομίας" τῶν ἐσχάτων χρόνων, τόν υἱόν τῆς ἀπωλείας......τόν ἀποδεικνύντα ἑαυτόν ὅτι ἔστι Θεός".

Ὁ διάβολος, λέγει ὁ Χριστός, "ἀπ' ἀρχῆς" εἶναι φονεύς μέσα στήν ἴδια τήν καρδιά τοῦ ὄντος. Πνεῦμα ἀρνήσεως, εἶναι προπαντός φονεύς τῆς δικης του ἀληθείας, τοῦ νά εἶναι δηλ. Ἑωσφόρος, δοχεῖον τοῦ θείου φωτός. Ἔτσι ὁλοκληρώνει τήν μεταφυσική του αὐτοκτονία καί γίνεται καθολική ἄρνηση τοῦ ὁμοιώματος τοῦ Θεοῦ· ἔτσι φθάνει ταυτοχρόνως στήν ἀνθρωποκτονία καί στή θεοκτονία.

"Ψεύστης καί πατήρ τοῦ ψεύδους", στήν οὐσία, ὁ Πονηρός ἀποδίδει στόν ἑαυτό του μιά φοβερή ἀποστολή, τήν ἀποστολή νά ἀλλοιώνει ἐκ προθέσεως τήν ἀλήθεια. Ἡ ἀρχική διαστροφή τῆς θελήσεώς του κατέστησε δυνατό τόν σφετερισμό τῶν ἐλευθέρων χώρων γιά νά κατασκευάσει μιά ὕπαρξη μέ ψεύτικα ὑλικά. Ὁ Ἡσαΐας δείχνει καθαρά αὐτή τή ἐπιχείρηση: "Ἐθήκαμεν ψεῦδος τήν ἐλπίδα ἡμῶν καί τῷ ψεύδει σκεπασθησόμεθα".

Τό νά ψευσθεῖ κανείς ἔναντι τοῦ οὐρανοῦ, σημαίνει νά ἀντιταχθεῖ στήν ἀλήθεια τοῦ Θεοῦ, νά ἐπιβάλει στόν κόσμο τήν δική του ἐκδοχή. Ὁ Διάβολος γίνεται Ἀντίγραφον τοῦ Θεοῦ γιά νά τόν ἐξώσει ἀπό τήν δημιουργία του, γιά νά κάνει τήν δημιουργία νά μήν αἰσθάνεται τήν θεία παρουσία, καί νά πραγματοποιήσει ἔτσι μιά γιγαντιαία ὑποκατάσταση μέ ὑπερηφάνεια λέγει:" ἐγώ εἰμι καί οὐκ ἔστιν ἕτερος"- "θεός εἰμι ἐγώ".

Ὁ Θεός μέ τό δικό του ναί, τό "γεννηθήτω, δημιουργεῖ τίς ὁμοιότητες καί γεμίζει" τά πάντα ἐν πᾶσι". Ὁ Πονηρός μέ τό ὄχι του, τό "ἀντιγεννηθήτω", ἀδειάζει, κενώνει τά πάντα καί ἀποτελεῖ τόν "τόπον τῆς ἀνομοιότητος".

Ἡ Ἁγία Γραφή δέν κάνει φιλοσοφία. Ἡ Βίβλος δέν βλέπει στό Κακό μιάν ἁπλῆ ἔλλειψη Καλοῦ καί τελειότητος, μιά μή πληρότητα, ἀλλά μιά ἐλευθερία πού ἀπέτυχε καί ἔγινε κακή θέληση. Προσθέτοντας τό μή ὑπάρχον στό ὑπάρχον τό διαστρέφει σέ ὄν κακοποιό. Ἐν τούτοις, αὐτή ἡ διαστροφή τό Κακό, δέν ὑλοποιεῖται καί δέν προσωποποιεῖται σέ Πονηρό, παρά μόνο μέ τήν ὕπαρξη ὁρισμένων προϋποθέσεων, παρά μόνον ἄν τοῦ προμηθεύσει κανείς "κλίνη καί φαγητό" ὀντολογικά, δηλαδή τήν δυνατότητα νά ἐπικαλεσθεῖ -χάρις στήν ἐλευθερία τους- τούς συνενόχους συνειδητούς ἤ μή, οἱ ὁποῖοι προσφέρονται νά ὑπηρετοῦν τό ψέμα. Μέσα σ'αὐτό τό πραγματικό λειτούργημα τῶν "κατεχομένων" ἀπό τό Κακό, τά ὄντα μικραίνουν γιά να διογκώνεται καί νά μεγαλώνει ὁ Ψεύστης. Ἡ τραγικότητά του ἔγκειται στό ὅτι ἡ τροφή τῶν θεῶν -"ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος"- λείπει ἀπό τόν Διάβολο, γιατί αὐτή ἡ οὐράνια ζύμη εἶναι ἡ πλήρωση τοῦ θελήματος τοῦ Πατρός. Αὐτό τό θέλημα εἶναι ἡ ὑπόστασις ὅλων τῶν πραγμάτων, διδάσκει ὁ ἅγιος Εἰρηναῖος. Ἔτσι, μέσα στόν κόσμο τοῦ Θεοῦ ὁ Πονηρός -φάντασμα, πειναλέος γιά τό πραγματικό, εἶναι προωρισμένος νά μήν εἶναι παρά ἕνα "ὀντολογικό παράσιτο"... Τά τρομερά του φαγοπότια καμωμένα ἀπ' αὐτήν τήν ἐπιβολή πάνω στόν ἄνθρωπο, ἀρχίζουν νά ἑτοιμάζουν ἀπό ἐδῶ κάτω τήν κόλαση τῶν ἀνθρώπων, διευρύνουν τό κενό ἀπ' ὅπου ὁ Θεός εἶναι ἀπών.

Το μυστήριο της ευσέβειας

Το μυστήριο της ευσέβειας

Το γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί είναι ένα από τα πιο θαυμαστά και συγχρόνως πιο ακατανόητα πράγματα σχετικά με το Θεό. “Και αναντιρρήτως το μυστήριον της ευσεβείας είναι μέγα: ο Θεός εφανερώθη εν σαρκί...” (Α’ Τιμ.γ:16). 

Ο Ιησούς δεν μοιάζει με κανένα άλλον άνθρωπο που υπήρξε ή θα υπάρξει. Έχει δύο φύσεις, είναι ο Θεός και τέλειος άνθρωπος. Τα περισσότερα προβλήματα που δημιουργούνται μέσα στο νου των ανθρώπων σχετικά με τη θεότητα πηγάζουν απ’ αυτό το μεγάλο μυστήριο. Δεν μπορούν να κατανοήσουν τη διπλή φύση του Χριστού και να διαχωρίσουν σωστά τους δύο Του ρόλους. Δεν μπορούν να κατανοήσουν πώς ο Θεός ανέλαβε τη μορφή ενός μωρού και έζησε ανάμεσα στους ανθρώπους.

Είναι αλήθεια ότι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως πώς συνέβη η θαυμαστή σύλληψη - η ένωση του Θεού με τον άνθρωπο - μέσα στη μήτρα της Μαρίας, αλλά μπορούμε να το δεχτούμε δια πίστεως. Στην πραγματικότητα, αν δεν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς ήρθε εν σαρκί έχουμε το πνεύμα του αντίχριστου (Β’ Ιωάν.7), αλλά εφόσον δεχόμαστε αυτή τη διδασκαλία για το Χριστό έχουμε και τον Πατέρα και τον Υιό (Β’ Ιωάν.9). Ο Πατέρας και ο Υιός φανερώνονται εν Χριστώ (Ιωάν.ι:30, ιδ:6-11).

Το μυστήριο του Θεού εν σαρκί ήταν ένας μεγάλος λίθος προσκόμματος για τους Εβραίους. Δεν μπόρεσαν ποτέ να καταλάβουν πώς ο Ιησούς που ήταν ένας άνθρωπος, μπορούσε να είναι και ο Θεός (Ιωάν.ι:33). Επειδή ισχυριζόταν ότι ήταν Θεός Τον απέρριψαν και ζητούσαν να Τον σκοτώσουν (Ιωάν.ε:18, ι:33).

Ακόμα και σήμερα, πολλοί Εβραίοι δεν μπορούν να δεχτούν τον Ιησού γι’ αυτό το λόγο. Σε μια συζήτηση, ένας ορθόδοξος Εβραίος ραβίνος είπε ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να δεχτεί τον Ιησού σαν το Θεό. Ένιωθε ότι, εφόσον ο Θεός είναι Πνεύμα πανταχού παρόν και αόρατο δεν μπορούσε κανείς να τον δει και να γίνει ορατός εν σαρκί. Τα επιχειρήματά του μας θυμίζουν τους Εβραίους την εποχή του Ιησού. Όπως αυτός ο ραβίνος, προσπαθούσαν να βάλουν όρια στο πώς θα δρούσε ο Θεός, εξαιτίας των δικών τους προκατειλημμένων ιδεών. Ακόμα δεν είχαν πλήρη γνώση των Γραφών της Π. Διαθήκης, οι οποίες διακηρύττουν τη θεότητα του Μεσσία.

Παρόλο που ανθρώπινα είναι δύσκολο να αντιληφθούμε πώς ο άπειρος Θεός μπορούσε να κατοικήσει σε σάρκα, ωστόσο οι Γραφές δηλώνουν ότι αυτό συνέβη. Θυμίσαμε στο ραβίνο την εμφάνιση του Θεού στον Αβραάμ με τη μορφή ενός ανθρώπου, στο Γεν.ιη. Παραδέχθηκε ότι αυτό τον προβλημάτιζε, αλλά προσπαθούσε να το εξηγήσει σαν ανθρωπομορφισμό ή μεταφορικό λόγο. Μετά αναφερθήκαμε σε άλλα εδάφια της Γραφής, όπως στο Ησ.ζ:14, θ:6, στο Ιερ.κγ:6 και Μιχ.ε:2 για να του δείξουμε ότι ο Μεσσίας θα ήταν ο Γιάχβε Θεός. Ο ραβίνος δεν είχε άλλη απάντηση εκτός από το ότι οι μεταφράσεις αυτών των εδαφίων που είχαμε πιθανότατα δεν ήταν οι σωστές. Υποσχέθηκε όμως να τα μελετήσει περισσότερο.

Δεν υπήρξε ποτέ μυστήριο “προσώπων” στη θεότητα. Η Γραφή ομολογεί με σαφήνεια ότι υπάρχει ένας μόνο Θεός και αυτό είναι εύκολο να το καταλάβουν όλοι. Το μόνο μυστήριο σχετικά με τη θεότητα είναι πως ο Θεός ήρθε εν σαρκί, πως ο Ιησούς ήταν και Θεός και άνθρωπος. Η αλήθεια για αυτό το μυστήριο έχει αποκαλυφθεί σε αυτούς που θα πιστέψουν. Το μυστήριο του Ιησού Χριστού κρατήθηκε μυστικό από τη δημιουργία του κόσμου, αλλά αποκαλύφθηκε την περίοδο της Καινής Διαθήκης (Ρωμ.ις:25-26, Κολ.α:25-27). Μυστήριο στη Καινή Διαθήκη είναι απλά ένα σχέδιο του Θεού, το οποίο δεν ήταν κατανοητό στην Παλαιά αλλά έγινε γνωστό σ’ εμάς. Εμείς πρέπει “να νοήσουμε... το μυστήριο του Χριστού... το οποίον εν άλλαις γενεαίς δεν εγνωστοποιήθη εις τους υιούς των ανθρώπων, καθώς τώρα απεκαλύφθη δια Πνεύματος εις τους αγίους αυτού αποστόλους και προφήτας” (Εφεσ.γ:4-5).

Μπορούμε να γνωρίσουμε το μυστήριο του Θεού και Πατέρα, ο οποίος είναι ο Ιησούς Χριστός (Κολ.β:2). Πράγματι, ο Παύλος εξήγησε αυτό το μυστήριο λέγοντας ότι στον Ιησού Χριστό κατοικεί όλη η σοφία, η γνώση και το πλήρωμα του Θεού (Κολ.β:3,9). Το μυστήριο του Θεού έχει αποκαλυφθεί σ’ εμάς από το Πνεύμα του Θεού (Α’Κορ. β:7-10). Το φως του Χριστού, ο οποίος είναι η εικόνα του Θεού, έχει λάμψει στις καρδιές μας (Β’Κορ.δ:3-4). Δεν υπάρχει λοιπόν κανένα μυστήριο μέσα στην Γραφή σχετικά με τη θεότητα και σχετικά με τον αριθμό των προσώπων της θεότητας. Το μόνο μυστήριο είναι ο Χριστός και Αυτός έχει αποκαλυφθεί σε εμάς! Το μυστήριο του Θεού και το μυστήριο του Χριστού συγκλίνουν στη φανέρωση του Θεού εν Χριστώ. Είναι απλό, ο ένας Θεός του Ισραήλ ήρθε στη γη εν σαρκί. Το μυστήριο αυτό έχει αποκαλυφθεί και ο λόγος του Θεού κηρύττει ότι έχει γίνει γνωστό σε μας σήμερα.

Read more: http://epistoligr.blogspot.com/2012/10/blog-post_8282.html#ixzz2tUIr1up0